پوريا ناظمی

ايده بزرگ ابزار بزرگ نمی خواهد !

در روزهای اخير خبر بسيار مهمی در مراکز اطلاع رسانی نجومی منتشر شد که شايد با اندکی اغماض بتوان آن را رويدادی ويژه قلمداد کرد . خبررسيد که گروهی از اخترشناسان موفق شده اند با کمک يک تلسکوپ ۴ اينچ که در رده تلسکوپهای کوچک آماتوری به حساب می آيد سياره ای فراخورشيدی را کشف کنند.

برای کشف اين سياره اين اخترشناسان توانسته اند از نورسنجهای ويژه استفاده کندد که به ابزارهای کوچک نيز امکان بررسی تغييرات نوری در حد صدم درخشش کل يک ستاره را می دهد و با اين ترتيب با کمک متد ترانزيت سياره های فراخورشيدی نخستين سياره را با اين روش به دام انداخته اند. اين کار در واقع باز کردن عرصه جديدی در خصوص استفاده از ابزراهای کوچک در اخترشناسی است . چندی ژيش نيز يک اخترشناس آماتور آمريکايی به نام مک نيل توانست با ابزاری  در اندازه های حدود ۴ اينچ يک سحابی را در صورت فلکی جبار کشف کند که بهنام خود او سحابی مک نيل نامگذاری شده است و اين کشف نه به خاطر قدرت ابزار مک نيل که به خاطر اشنايی او با آن ناحيه از آسمان به وقوع پيوسته بود.

علت اين که به اين دو خبر اشاره کردم شيوع موج جديدی در نجوم آماتوری ايران است که شايد بتوان نام بحران دهانه را بر آن نهاد . اگر تا چندی ژيش داشتن يک دوربين دوچشمی ۲۰ در ۶۰ ايده آلی برای خيلی از اخترشناسان به شمار می رفت و داشتن يک تلسکوژ کوچک در ابعاد ۴ اينچ موجب غبطه خوردن سايرين می شد و تعداد ابزارهای با قطر دهانه بيش از ۵ اينچ از تعداد انگشتان يک دست هم کمتر بود اينک شاهد رشد چشمگير ابزارهايی هستيم که دارای قطر دهانه بالا هستند . اين موج جديد دلايل بسياری دارد يکی بيشتر شدن علاقه مردم نسبت به نجوم و از آ» مهمتر در اختيار قرار گرفتن اده تر ابزارهای اپتيکی و رقابتی شدن بازار اين محصولات .

اگر تا چندی پيش يک يا دو مرکز بودند که بايد برای خريد تلسکوپ به آنجا مراجعه می کرديم اينک مراز فراوانی در شهر وجود دارند که تلسکوپهای ابعاد بالا را در اختيار علاقمندان قرار ميدهند (مراکزی نظير فروشگاه آسمان شب و IDSS )  تا اينجای ماجرا به خودی خود بد نيست و شايد مايه خوشحالی هم باشد اما نکته نگران کننده در کاربران اين تلسکوها است .

برخلاف انتظار که بايد منجمان با سابقه تر ابزارهای خود را ارتقا دهند و دامنه کارهای خود را افزايش دهند شاهد رشد تلسکوهای بزرگ نزد دانش جويانی هستيم که تازه وارد عرصه نجوم آماتوری شده اند و در حالی نسبت به خريد تلسکوهای کوچک و بزرگ اقدام می کنند که هنوز به درستی صورتهای فلکی را نمی شناسند !

اين مساله به شکل جدی می تواند آينده نجوم آماتوری ما را تهديد کند . فردی که هنوز آشنيی کافی با آسمان راندارد و هنوز بسياری از اجرام درخشان آسمان رانديده و با پرسه زدن در آسمان با محل دقيق اجرام آشنا نشده استناگهان ابزاری مانند يک تلسکوپ ۸ اينچ را مقابل خود می بيند شايد نيم نگاهی به ماه و مشتری و زحل در ابتدای کا راو را مجذوب کند اما بعد چه ؟ چون آشنايی با آسمان ندارد نميتواند هزاران جرم زيبای آسمانی رابيابد و نوعی سرخوردگی و بی حاصلی او را فرامی گيرد . شايد هم به سراغ انتخاب راحت تری رود و مثلا تلسکوپ خود را به يک سيستم Auto Star ‌مجهز کند تا زحمت پيدا کردن اجرام نيز برعهده تلسکوپ باشد .

اين اتفاق برای کسی که در آغاز راه آشنايی با آسمان است می تواند فاجعه بار باشد و در بهترين شرايط باعث ناکارامدی افرادی شود که می توان انتظار داشت از انها رصدگران قابلی ساخته شود.

به نظر می رسد توجيهاتی نظير مسايل اقتصادی و امثال آن نيز در اين باره قابل قبول نباشد و شايد بهتر باشد ما نيز اجازه دهيم دانش اموزانمان روند طبيعی را که خود طی کرديم و در جهان هم مرسوم است طی کنند. واقعا بهتر نيست به دانش آموزان مبتدی توصيه اکيد کنيم کار خود را با دوربينهای دوچشمی آغاز کنند تا با شناسايی آسمان بدانند که قراراست با تلسکوپ به دنبال چه باشند و بتوانند خودشان راه خود را در آسمان پيدا کنند؟

معروف است که تمام لذت رياضيات به زمانی است که پس از ساعتها و روزها کار سخت ذهنی موفق می شويد مساله ای را خودتان حل کنيد . شايد به طور مشابه لت بخش ترين زمان برای يک منجم اماتور زمانی است که پس از شبها تلاش موفق می شوديک کهکشان يا يک سحابی کم نور را به دام بياندازد و از آن پس مهارتش را دايما افزايش دهد.

ما تا کنون از کمبود امکانات ضربه بسيار خوده ايم و بايد کاری کرد که اين بار از سوی ديگر پشت بام نيفتيم و امکانات زياد به ما ضربه نزد

مک نيل اگر توانست ان سحابی را پيدا کند تنها به اين دليل بود که سالها هر شب به منطقه خاصی از آسمان چشم دوخته بود و آن ناحيه را همچون کف دست خويش می شناخت . فرض کنيد يکی از اين دانش اموزان ما باابزار بزرگ خود شبی به طوراتفاقی دنباله دار جديد يا ابرنواختری را در ميدان ديد خود ببيند . آيا هرگز متوجه خواهد شد که آنجانبايد چنين چيزی وجود داشته باشد و خواهد دانست که پديده ای تازه را يافته است؟

 

نویسنده : پوریا ناظمی : ۱٠:٥٦ ‎ق.ظ ; ۱۳۸۳/٦/۱٠
Comments نظرات () لینک دائم