پوريا ناظمی

سومین رقابت رصدی صوفی در محوطه باستانی پاسارگاد برگزار شد

سومین دوره رقابت رصد عبدالرحمن صوفی رازی که به همت انجمن نجوم ایران به پاسداشت رصدگر برجسته ایرانی، عبدالرحمن صوفی رازی به شکل سالانه برگزار می شود شب گذشته با ببرگزاری اختتامیه خود در فضای باستانی تخت جمشید به کار خود پایان داد.

در این رقابت که به دبیری کاظم کو کرم برگزار شد، 116 شرکت کننده در رده های فردی و تیمی حضور داشتند که از این تعداد 46 نفر را بانوان و 70 نفر را آقایان تشکیل می دادند. این افراد زیر نظر 18 داور که از شهرهای تهران، مشهد، شاهرود و صوفیان خود را به پاسارگاد رسانده بودند به رقابت پرداختند. این رقبات در محوطه باستانی و فضای میان مقبره کوروش کبیر و کاخ آپادانا برگزار شد. 

در پایان و پس ازز بررسی های داوران در مراسمی که در کنار تخت جمشید برگزار شد نفرات برگزیده به شرح زیر اعلام و معرفی شدند  

در رده تیمی 

گروه نجوم ققنوس تهران با کسب  405.5 امتیاز از 450 رده اول را به دست آورد ، گروه نجوم الوند همدان با  403.5 امتیاز

 و گروه نجوم ادیب اصفهان با کسب  308 امتیاز  در رده های 2 و سوم ایستادند .

در رده غیر گروهی نیز مجتبی مقدسی و امیر نقوی آزاد  از  زاهدان با کسب  148.5 از 150 امتیاز رتبه اول را به خود اختصاص دادند نرگس موسوی و سپیده هوشیار از  سعادت شهر، با کسب  148 امتیاز و ندا رییسی و مینا اخیانی از شاهرورد با کسب  146.5 امتیاز در رده های دوم و سوم ایستادند .

ضمن اینکه در این مراسم از دو شرکت کننده 14 ساله این رقابت به نام های  علی مرعشی از زاهدان و امیر رضا کامکار از 3 قلعه به عنوان کم سن ترین و همچنین از هادی برقمدی به عنوان فعال ترین شرکت کننده  تقدیر به عمل آمد. 

پایان بخش مراسم اختتامیه مراسم نور و صدا در تخت جمشید بود که شکوه گذشته ایران باستان را پیش روی شرکت کنندگان به تصویر کشید و در پایان با پخش سرود ای ایران در این فضای تاریخی حاضران با به پایان رساندن سومین رقابت صوفی پروژه  برگزاری چهارمین رقابت رصدی که انجمن نجوم امیدوار است سال آینده آن را به شکل بین المللی برگزار کند آغاز شد .

این رقابت با جمایت سازمان های متعددی از جمله  شهرداری پاسارگاد ، سازمان میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی فارس ، 

فرمانداری پاسارگاد و سازمان ملی جوانان تهران  از سوی انجمن نجوم ایران برگزار شد .

در این برنامه همچنین پیام های دکتر قنبری رییس انجمن نجوم ایران، دکتر توفیق حیدر زاده بنیانگذار ماهنامه نجوم و استاد تاریخ نجوم و آزی حسن رییس انجمن نجوم کردستان عراق که سال گذشته میهمان رقبات صوفی بود قرایت شد.

 

ضمن اینکه در حاشیه این رقابت کارگاهی ویژه شامل معرفی عبدالرحمن صوفی رازی و  دست آوردهای او و  همچنین مباجث نجوم آماتوری بود برگزار شد و از زججمات دکتر نعمت الله ریاضی استاد دانشگاه شیراز که نقشی بارز در رشد نجوم در کشورمان داشته است تقدیر به عمل آمد.

بازدید از جاذبه ههای شهر شیراز و رصصدخانه ابوریحان از دیگر برنامه های حاشیه ای این مسابقه بود

 منبع : Astronomy.ir


گزارشی از رصد طولا‌نی ترین خورشیدگرفتگی قرن در پایتخت باستانی چین




از مناظری که ساکنان سیاره زمین می‌توانند آن را در طول عمر خود ببینند،‌ شاید هیچ یک شگفت‌انگیزتر و هیجان‌انگیزتر از خورشید گرفتگی‌ها نباشد. در میانه روز آنجا که ماه چهره خورشید تابان را می‌پوشاند و نمای حیرت‌انگیز تاج خورشیدی آشکار می‌شود و محیط اطراف را به زیر سایه ماه فرو می‌برد، ‌انسان مبهوت شکوه صحنه‌ای می‌شود که دیدن آن ارزش سفرهای طولانی را دارد. این بار خورشید گرفتگی کامل در سرزمینی دوردست به وقوع پیوست. سرزمینی زیبا و تاریخی که در هر کوچه و گذر آن بوی تاریخ و اسطوره را می‌توان در کنار منظره‌ای شگفت از پیشرفت و توسعه توامان احساس کرد. کسوف سال 1388 طولانی‌ترین گرفت خورشید در قرن 21 میلادی بود و همین مساله باعث شد سرزمین‌های شرقی و بویژه چین میزبان انبوهی از مردمانی باشند که به شوق قدم زدن در سایه ماه مسیرهای طولانی را پیموده بودند.

چین یکی از قدیمی‌ترین تمدن‌های شناخته شده در جهان را به وجود آورده است و سنتی طولانی در زمینه‌های مختلف علمی‌ از مهندسی و پزشکی و علوم دارد. یکی از زمینه‌هایی که چینی‌ها در آ‌ن به دستاوردهای قابل توجهی رسیدند،‌ ثبت رویدادهای نجومی ‌و پیش‌بینی برخی رویدادهای مهم آسمانی نظیرکسوف‌ها بوده است. سابقه رصد خورشید گرفتگی‌ها در چین را می‌توان تا سلسله شانگ به عقب برد، یعنی حدود 1600 سال قبل از میلاد. گزارش‌های پراکنده‌ای از این دوران در ارتباط با ثبت کسوف‌ها باقی مانده است که البته اکثرا ناقص و مخدوش هستند، اما رد گزارش‌های معتبر را می‌توان در سلسله چو جستجو کرد. سلسله‌ای که مربوط به حدود سال‌های 1050 تا 221 پیش از میلاد است. در گزارش‌های باقیمانده از این دوران 36 کسوف کامل با دقت رصد و به عنوان پدیده‌هایی طبیعی ثبت شده‌اند. در برخی از این گزارش‌ها علاوه بر آن‌که بر زمان دقیق و مدت کامل گرفت اشاره شده رویت ستاره‌ها در میانه روز و هنگام کسوف نیز آمده است. از آن پس و در دیگر سلسله‌های چین نیز اسناد زیادی در زمینه رویت کسوف وجود دارد. بنابر افسانه‌ای قدیمی ‌2 تن از اخترشناسان باستانی چین پس از آن‌که نتوانستند خورشید گرفتگی کاملی را که در قلمرو امپراتوری باستانی چین رخ می‌داد، پیش‌بینی کنند، اعدام شدند؛ البته تخصص چینی‌ها تنهادر زمینه پیش‌بینی و ثبت گرفت‌ها نبود. چینی‌ها یکی از اولین اقوامی ‌بودند که اقدام به ثبت دنباله‌دارها کردند. در اسناد باستانی نجومی‌ آنها نشانه‌های زیادی از ثبت این مهمانان ناخوانده آسمان دیده شده است و یکی از معروف‌ترین دنباله‌دارهایی که مورد رصد و ثبت قرار گرفته، دنباله‌دار ‌هالی است.

در سال 1054 میلادی ستاره‌ای درخشان و جدید در آسمان پدیدار شد که حتی در نور روز و در کنار درخشش خورشید هم می‌شد آن را رصد کرد. این ستاره درخشان در حقیقت حاصل یک انفجار ابر نواختری بود؛ ستاره‌ای پر جرم که در پایان عمرش در فرآیندی آشوب ناک، مواد خود را به فضای میان ستاره‌ای می‌پراکند. این جرم را این روزها می‌توان در صورت فلکی ثور و به نام سحابی خرچنگ رصد کرد. اما آن دوران در چین باستان گزارش‌های دقیقی از ظهور آن به ثبت رسید که در سال‌های بعدی مورد توجه جدی پژوهشگران تاریخ نجوم واقع شد.

در این میان اما گرفت کامل خورشید در سرزمینی که تاریخی چنین غنی دارد، می‌توانست علاقه هر کسی را به خود جلب کند، بویژه آن‌که گرفت خورشید امسال با مدت زمان گرفت 6 دقیقه و 38 ثانیه یکی از طولانی‌ترین گرفت‌های تاریخ به شمار می‌رود. در حقیقت طی بازه‌ای 5 هزار ساله تنها حدود 70 گرفت با مدت زمان گرفت کاملی در این حدود به وقوع پیوسته و خواهند پیوست. همین ‌موضوع باعث شده بود گروه‌های بسیاری عازم شرق آسیا و بویژه چین و ژاپن شوند. جایی که بیشترین شانس برای رصد گرفت وجود داشت در میانه اقیانوس و درون مرز دریایی ژاپن بود، جایی که کشتی ویژه‌ای همراه با مسافران متخصص خود عازم آن بود و از ایران نیز گروهی از جستجوگران سایه، ازجمله بابک امین تفرشی و سیاوش صفاریان‌پور بر عرشه آن سوار بودند. این گروه توانست در این منطقه و زیر آسمانی صاف بیشترین مدت گرفت را بخوبی رصد کند، اما در مرزهای چین جایی که بیشترین مسافران از ایران و جهان به آن سرازیر شده بودند،‌ وضعیت آب و هوا چندان مساعد نبود. شانگهای،‌ یکی از بزرگ‌ترین بندرگاه‌های جهان که در 15 سال اخیر شاهد پیشرفت فنی و اقتصادی چشمگیری بوده است، مقصد اصلی گروه‌های فراوان ایرانی و خارجی عازم چین بود، اما گروه دیگری که ما در آن عضویت داشتیم با بررسی شرایط جوی و داده‌های قبلی تصمیم گرفت، به بهای از دست دادن چند ثانیه از مدت گرفت محل رصد را در غرب شانگهای و در شهر تاریخی‌ هانجو قرار دهد.

هانجو پایتخت باستانی چین که دوران اوج شکوهش را در سلسله سون تجربه کرده بود،‌ با زیبایی چشمگیر دریاچه غربی در میانه‌ شهر و انبوه نیلوفرهای آبی شهر مرفهی در 180 کیلومتری غرب شانگهای است.

باغ‌های زیبا، ‌آثار تاریخی که به مردم خوشامد می‌گویند در کنار پاگودا‌ها (بناهای زیارتی راهبان بودایی)‌ چهره‌ای دلپذیر به‌این شهر داده است. یکی دیگر از عوامل معروفیت این شهر سرمنشاء گرفتن کانال بزرگ از این شهر است. کانال بزرگ،‌ کانال دست‌سازی است که چینیان در طول 600 سال کار مداوم آن را بین ‌هانجو و پکن حفر کردند تا علاوه بر آب‌رسانی‌، امکان دسترسی آبی و ارسال محموله‌ها و پیام‌ها از طریق آب را نیز بین این دو پایتخت باستانی فراهم آورند و اکنون در کنار دیوار بزرگ چین،‌ یکی از بناهای مورد احترام و افتخار چینی‌هاست.

محل رصد ما در کنار رودخانه کیان تانگ بود. جاده اصلی در کنار این رودخانه در محلی به لبه تپه‌های پوشیده از درخت می‌رسید و در ساحل آن گروه ما وسایل خود را برای رصد گستراند. صبح آن روز هوای‌هانجو بشدت ابری بود، اما با گذشت ساعاتی از حجم ابرها کاسته شد و تنها ابری رقیق بالای سر ما باقی ماند که می‌شد از پشت آن چهره خورشید را مشاهده کرد.

بدین ترتیب، گروه شاهد اولین برخورد لبه ماه و خورشید بود و لحظات هیجان‌انگیز گرفت آغاز شد. به دلیل نیمه ابری بودن هوا، امکان دیدن برخی پدیده‌های همراه گرفت، ‌نظیر نوارهای سایه، ‌رنگ‌های افق، ‌تیز شدن سایه‌ها یا تشکیل سایه‌های هلالی در زیر برگ درختان امکان‌پذیر نبود، اما دیدن منظره خورشیدی که لحظه لحظه به گرفت کلی نزدیک‌تر می‌شد و آسمانی که لحظه به لحظه تیره می‌شد در کنار پرواز پرندگانی که برفرار درختزارهای اطراف به پرواز درآمده بودند، لحظات ورود به کسوف کامل را خوشامد می‌گفت.

ثانیه‌هایی مانده به گرفت کامل ،‌با پدیدار شدن تسبیح دانه‌های بیلی (که آخرین نورهای عبور کرده از پشت پستی و بلندی‌های سطح ماه بودند) و حلقه الماس، گرفت کامل آغاز شد. تاج زیبای خورشید در زیر لایه‌هایی از ابرهای نازک پدیدار شد؛ ابرهایی که باعث شده بود تیرگی محیط بیش از کسوف‌های دیگر به چشم آید. به دلیل شرایط هوا دیدن ستاره‌ها و سیارات دیگر امکان‌پذیر نشد اما تاج خورشید اندک کشیدگی خود را نشان می‌داد. از آنجا که خورشید در دوران نزدیک به کمینه فعالیت‌های خود بود، تاج به جای حالت کروی حالتی کشیده داشت. زمان طولانی گرفت برای کسانی که هزاران کیلومتر را برای دیدن گرفتی با مدت یک یا 2 دقیقه سپری می‌کنند به گونه چشمگیری مشهود بود. خورشید گرفته در میانه آسمان و قرار گرفتن در زیر سایه آن برای مدتی نزدیک به 6 دقیقه، تجربه‌‌ای فراموش نشدنی است.

با نزدیک شدن به زمان پایان گرفت کامل، زبانه‌های خورشیدی در بالای قرص خورشید نمایان شدند و باردیگر با ظهور حلقه الماس و دانه‌های بیلی، سایه ماه زمین را ترک کرد و مارا با تجربه‌ای استثنایی بر جای گذاشت. ما بسیار خوش‌شانس بودیم که هوا در‌هانجو به کمک ما آمد، در حالی‌که گروه‌های بسیاری که در شانگهای و دیگر شهرهای چین بودند هنگام گرفت با بارانی سیل آسا مواجه شدند.

بار دیگر در سال آینده و روز 15 ژانویه 2010 خورشید دوباره خواهد گرفت اما این بار برعکس گرفت سال جاری، جای ماه و خورشید در مدارشان عوض خواهد شد، یعنی این بار خورشید در حضیض (نزدیک‌ترین فاصله ) مداری خود با زمین و ماه دراوج مداری قرار دارد و به همین دلیل قرص ماه نمی‌تواند همه قرص خورشید را بپوشاند و گرفت حلقوی رخ خواهد داد. در این نوع گرفت در اوج می‌توان شاهد حلقه‌ای نورانی در اطراف قرص سیاه خورشید بود.

اما اگر می‌خواهید گرفت کامل دیگری را رصد کنید باید از هم‌اکنون برنامه خود را تنظیم کنید. سال آینده و در 11 جولای 2010 گرفت کامل دیگر رخ خواهد داد که حداکثر مدت 5 دقیقه 20 ثانیه گرفت کامل را به وجود خواهد آورد. این گرفت در مسیر خود از اقیانوس پاسیفیک شیلی و ‌آرژانتین می‌گذرد، اما در یکی از بهترین نقاط مسیر خود به جزایر ایستر می‌رسد، جایی که مجسمه‌های باستانی رو به آسمان آن روایتی از گذشته پر رمز و راز آن در دل دارند. بی شک رصد گرفت کامل در چنین جایی می‌تواند خاطره‌ای تکرار نشدنی به وجود آورد.

گرفت‌ها قرن‌ها است که انسان را مجذوب خود کرده‌اند. تغییری غیرمنتظره در روند عادی شب و روز فرصتی است تا انسان اندکی به فکر فرو رود و از دیدن جهانی واقعی در اطراف خود شگفت زده شود.


کسوف در سرزمین اژدها

رصد خورشید گرفتگی ها همیشه هیجان انگیز و نفس گیرند. حال اگر آن گرفت طولانی ترین گرفت قرن و محل رصد آن سرزمینی باشد که بوی اسطوره و تاریخ را در هر کوی و گذری بتوان استشمام کرد و سنتی دیرینه در ستاره شناسی و به ویژه خورشید گرفتگیها داشته باشد این جذابیت چند برابر می شود. گروهی که من نیز عضو آن بودم از سوی فروشگاه آسمان شب، به همراهی موسسه گردشگری دیبا ترتیب داده شده بود و محل رصد را شهر هانجو، پایتخت باستانی چین انتخاب کرده بودیم که در فاصله 180 کیلومتری شانگهای قرار دارد. ما بسیار خوش شانس بودیم که مانند بسیاری از گروههایی که از ایران و سایر نقاط دنیا به چین سفر کرده بودند در شانگهای نماندیم ، باران شدید باعث شد تا در شانگهای و برخی نقاط چین افراد بتوانند تنها لحظات گرفت کامل را در تاریکی فریبی که ابری بودن هوا آن را دو چندان می کرد احساس کنند. گروه ما اما خوش شانس بود و در هانجو توانست علی رغم ابر رقیقی که هوا را پوشانده بود و کار عکاسی و فیلم برداری را دشوار می کرد و همچنین باعث می شد تا برخی از رویدادهای حاشیه ای نظیر سایه های هلالی و رنگ های افق و نوارهای سایه رویت نشوند، تمام مراحل گرفت را رصد کند. زمان گرفت بیش از 5 دقیقه و 20 ثانیه بود که دقیقتر آن را باید با مقایسه فیلم ها و تصاویر بقیه اعضا گروه مشخص کنیم.

شکوه بی نظیری تاریکی طولانی تجربه ای فراموش نشدنی را برای من و دوستانمان در این سفر رقم زد و امید اینکه سال آینده بتوانیم شرایطی فراهم آوریم تا گرفت دیگری را در سرزمین عجیب دیگری ببینیم . سال آینده پس از یک گرفت حلقوی که در 15 ژانویه 2010 آفریقای مرکزی، هند و چین رخ می دهد، باید منتظر گرفت 11 جولای 2010 بود جایی که گرفت کاملی به مدت 5 دقیقه و 20 ثانیه در آمریکای جنوبی و اقیانوس آرام جنوبی رخ می دهد اما مسیر این گرفت از جزیره اسرار آمیز ایستر عبور می کند جایی که یکی از میراث شگفت انگیز فرهنگی بشر در آن قرار دارد و مجسمه های غول پیکر سنگی چشم بر آسمان دوخته اند. این بار تعقیب کنندگان سایه در کنار این مجسمه ها سر بر آسمان خواهند کرد و نگاه خود را همراه این غول های سنگی به خورشید گرفت خواهند دوخت