پوريا ناظمی

دیدن مرزهای جهان

 

با گرت دی‌ الینگوورت کاشف دورترین جرم کیهان ‌
هفته گذشته خبری منتشر شد مبنی بر اینکه گروهی از دانشمندان توانسته اند با استفاده از تلسکوپ فضایی هابل جرمی را پیدا کنند که حدس زده می شود دورترین جرم رصد شده کیهان تا امروز باشد به همین دلیل در روزنامه جام جم گفتگویی را با دکتر دی الینگوورت ، همکار اصلی این کشف انجام دادم که متنش را به نقل از جام جم آنلاین در زیر می آورم.
برای اطلاعات بیشتر می توانید به صفحه شخصی او در نشانی http://www.ucolick.org/~gdi مراجعه نمایید ضمن اینکه می توانید برای دیدن تصاویر بیشتری از هابل در باره این کشف به صفحه این خبر در وب سایت تلسکوپ فضایی هابل و یا صفحه اعلام این خبر در ناسا مراجعه کنید.
دکتر گرت دی الینگوورت Garth D. Illingworth استاد ستاره‌شناسی و اختر فیزیک و ستاره‌شناس رصدخانه‌های یو سی و رصدخانه لیک است. وی که سابقه همکاری طولانی با موسسات پژوهشی را دارد هفته گذشته و زمانی نامش در محافل علمی مطرح شد که به همراه گروهی از دانشمندان توانستند با کمک تلسکوپ فضایی هابل نقطه‌ای را پیدا کنند که حدس زده می‌شود دورترین جرم رصد شده عالم تاکنون باشد. این کشف به قدری برای ناسا با اهمیت به شمار می‌رفت که چارلز بولدون رئیس ناسا و فضانوردی که زمانی در ماموریت تعمیر تلسکوپ فضایی هابل خلبان شاتل فضایی بود، درباره اهمیت این کشف و تلاشی که ناسا برای درک اسرار عالم انجام می‌دهد سخن گفت. این کشف بویژه از آن جهت برای ناسا مهم به شمار می‌رفت که این تصویر توسط دوربین میدان دید شماره 3 که در آخرین ماموریت تعمیر تلسکوپ فضایی هابل به آن اضافه شد تهیه شده بود و به این ترتیب نشان داد که هابل هنوز هم یکی از ارزشمندترین ابزارهای انسان برای کاوش در جهان است. اما برای ستاره‌شناسی مانند دکتر الینگوورت که اکنون در دانشگاه کالیفرنیا در سانتاکروز مشغول فعالیت است این کشف از این جهت مهم است که ما را به مرزهای آغازین کیهان و جایی نزدیک می‌کند که نخستین کهکشان‌ها شکل می‌گرفتند. گفت‌وگوی زیر گپ کوتاه جام‌جم با این ستاره‌شناس برجسته است.

 

شما و همکارانتان اخیرا موفق شده‌اید جرمی را پیدا کنید که این جرم نامزد عنوان دورترین جرم رصد شده کیهان تاکنون است. مشخصات این جرم چیست؟

جرمی بسیار کوچک است. در حقیقت جرم این جسم تنها حدود یک درصد جرم کهکشان راه شیری ماست و قطر آن تقریبا بین یک‌دهم تا یک بیستم قطر کهکشان خانگی ما، راه شیری ارزیابی شده است.

چیزی که ما پیدا کردیم کره مه‌آلوده از ستاره‌ها و عمدتا ستاره‌های درخشان آبی رنگ و نشان‌دهنده این مساله است که در این منطقه ستاره‌ها در حال تولد بوده یا سن بسیار پایینی دارند. این جرم تاکنون دورترین جرمی است که ما توانسته‌ایم رصد کنیم و از آنجا که نور آن مدت مدیدی در راه بوده است تا به ما برسد یکی از جوان‌ترین کهکشان‌هایی است که تاکنون کشف شده است.

این کهکشان در فاصله تنها 500 میلیون سال بعد از مهبانگ یا انفجار بزرگ قرار دارد که در نتیجه فاصله‌اش از ما در حدود 13.2 میلیارد سال نوری است و البته باید یادآوری کنم که سن جهان در حدود 13.7 میلیارد سال برآورد می‌شود.

شما این جرم را با کمک دوربین WFC3 یا دوربین میدان دید باز شماره 3 تلسکوپ فضایی هابل که در آخرین ماموریت تعمیر این تلسکوپ فضایی بر روی آن نصب شده است، کشف کردید. چگونه از دل این تصویر این کهکشان را به دام انداختید؟

ما در حقیقت از روی پارامتری به نام انتقال به سرخ فاصله این اجرام را تعیین می‌کنیم یعنی می‌بینیم که در اثر تاثیر انبساط عالم طیف یک جرم چقدر به بخش قرمز طیف الکترومغناطیس انتقال پیدا کرده است، بدیهی است هرچه این انتقال بیشتر باشد جرم در فاصله دورتری از ما قرار دارد. روشی که ما استفاده کرده‌ایم روشی به نام بیرون کشیدن یا دراپ اوت است. این در حقیقت یکی از راهبردهای رایج در شکار اجرام دوردست و دارای انتقال به سرخ بالا در میان ستاره‌شناسان به شمار می‌رود. این تکنیک بر این واقعیت استوار است که جهان ما مملو از مولکول‌های هیدروژن طبیعی است که طول موج‌های آبی‌تر از 122.6 نانومتر را جذب می‌کند بدین ترتیب در طیف دریافتی از یک جرم دوردست شکافی حاصل از جذب نور توسط این هیدروژن وجود دارد.

حال در جرمی که انتقال به سرخ صفر دارد این شکاف سر جای خودش یعنی در بخش 122 نانومتر طیف است در حالی که اگر جرمی مثلا انتقال به سرخ 6 داشته باشد محل این شکاف تغییر می‌کند و به جای 122 نانومتری در بخش 851 نانومتر طیف این شکاف به چشم می‌خورد با محاسبه این جابجایی می‌توان مقدار پارامتر انتقال به سرخ را محاسبه کرد، ستاره‌شناسان برای پیدا کردن جرم‌های دوردست در حقیقت آسمان را در طول موج‌های مختلف رصد می‌کنند و دنبال اجرامی می‌گردند که در نقاط مشخصی از طیفشان این شکاف وجود دارد یا اصطلاحا بخشی از طیفشان محو می‌شود.

با پیدا کردن محلی که این محو صورت گرفته و مقایسه آن با جایی که باید باشد می‌توان انتقال به سرخ را محاسبه کرد که انتقال به سرخ هم فاصله از ما را مشخص می‌کند ما هم به همین ترتیب این جرم را یافتیم. اگر خوانندگان شما مایلند بیشتر درباره این داستان بدانند پیشنهاد می‌کنم به این وب‌سایت سری بزنند:http://firstgalaxies.org.

کشف هیجان‌انگیز شما جرمی را در فاصله 13.2 میلیارد سال نوری از ما به دام انداخته است، یعنی ما به جرمی نگاه می‌کنیم که تنها 500 میلیون سال بعد از مهبانگ آنجا بوده است. چه ارزش‌های علمی در چنین یافته‌ای پنهان است؟

پیدا کردن این اجرام به ما می‌گوید که چطور کهکشان‌ها در فاصله 500 میلیون سال بعد از مهبانگ که دوران نوزادی عالم به شمار می‌رود، شکل می‌گیرند و همین‌طور به ما کمک می‌کند تا مرزی را برای نقطه آغازین شکل‌گیری کهکشان‌ها مشخص کنیم.اینها اطلاعات فوق‌العاده باارزشی هستند که بتازگی توانسته‌ایم به آنها دست پیدا کنیم، اگرچه غیرمنتظره نیست، اما فوق‌العاده باارزش است که ما نتایجی بیش از شبیه‌سازی‌های نظری و حدس‌های تقویت شده در این‌باره در اختیار داشته باشیم.

شکل‌گیری کهکشان‌ها و تحول آنها یکی از هیجان‌انگیزترین سوال‌ها و موضوعات مورد پرسش نوع بشر بوده است. آیا اکنون به جایی رسیده‌ایم که بتوانیم نظری قاطع درباره نخستین کهکشان‌ها ارائه دهیم؟

این‌که چگونه نخستین ستاره‌ها و نخستین کهکشان‌ها شکل گرفته‌اند، یکی از مهم‌ترین سوال‌های جهان علم در دوران ماست.

ما به کمک رصدهای جدیدی که داشته‌ایم و همین‌طور به کمک مدل‌هایی که کامپیوتر‌های قدرتمندمان تهیه کرده‌اند کم‌کم شروع به درک موضوعاتی مانند این کرده‌ایم که چگونه، کی و حتی در کجای عالم نخستین ستاره‌ها و کهکشان‌ها شکل گرفته‌اند، اما دانش ما در این زمینه هنوز ناقص است. ما هنوز در حال چنگ زدن و خراش دادن پوسته این معما هستیم و زمانی طولانی تا نفوذ به عمق آن پیش‌رو داریم.

شما این کهکشان را همان‌طور که اشاره کردم با کمک تلسکوپ فضایی هابل تهیه کردید، آیا هابل این توانایی را دارد که به جستجو در ژرفای عمیق‌تر کیهان نیز بپردازد؟

ما باید بتوانیم اجرام بیشتری مانند این یکی را با کمک تلسکوپ فضایی هابل پیدا کنیم و به این ترتیب هابل می‌تواند در غنا بخشیدن به درک ما از عمق کیهان کمک کند، اما هابل نمی‌تواند بیش از این به نزدیکی زمان مهبانگ نزدیک‌تر شود. برای این کار لازم است که هابل تصاویری در طول موج‌های بلندتر (یا قرمزتر) تهیه کند که این فراتر از توانایی فعلی این تلسکوپ است، برای این‌که گام بعدی را برداریم و به زمان گذشته‌تر برگردیم و این‌که بتوانیم کهکشان‌های جوان‌تر و حتی شاید نخستین کهکشان‌ها را ببینیم نیازمند تلسکوپ فضایی جیمز وب هستیم.

به تلسکوپ فضایی جیمز وب اشاره کردید. آیا فکر می‌کنید جیمز وب خواهد توانست کهکشان‌هایی در آستانه عصر تاریکی آغاز کیهان را شکار کند؟

بله، یکی از هدف‌های اصلی طراحی جیمز وب همین است که بتواند کهکشان‌هایی در این فاصله را به دام بیندازد. بازه زمانی بین 200 تا 300 میلیون سال پس از مهبانگ تا 500 تا 600 میلیون سال بعد از مهبانگ بازه اصلی خواهد بود که جیمز وب به کاوش در آن خواهد پرداخت.

شما با بزرگ‌ترین تلسکوپ‌های فضایی و زمینی جهان کار و رصد کرده‌اید و از اطلاعاتی که آنها تهیه کرده‌اند، برای پژوهش‌های روز علمی استفاده کرده‌اید. شاید شنیده باشید که در ایران سرانجام طرح رصدخانه ملی ایران به مراحل نهایی خود نزدیک می‌شود و شاید تا کمتر از یک دهه دیگر در زیر یکی از شفاف‌ترین آسمان‌های ایران تلسکوپ ملی ایران ـ که تلسکوپی با قطر 3.5 متر است ـ نخستین نور خود را دریافت کند. آیا چنین رصدخانه‌ای در آن زمان و در کنار رصدخانه‌های غول پیکری که در جهان وجود دارند، می‌تواند برای دانشمندانی مانند شما اطلاعاتی باارزش‌های پژوهشی علمی تولید کنند؟

بله و بسیار زیاد. ستاره‌شناسی دانشی است که به طور بسیار چشمگیری وسیع است و کشفیاتی که در آن اتفاقات می‌افتد بر مبنای داده‌هایی است که تلسکوپ‌های حرفه‌ای جهان در همه کلاس‌ها و اندازه‌ها چه در زمین و چه در فضا تهیه می‌کنند. جهان ما مملو از اجرامی با ابعاد و درخشش‌های متفاوت است و به همین دلیل در لبه مرز‌های دانش کارهای بسیاری وجود دارد که انجام آنها در توان رده‌های مختلف تلسکوپ‌هاست. البته این نکته بسیار مهمی است که برنامه تحقیقات علمی را مطابق با توانایی‌های تلسکوپی که در اختیار داریم تنظیم کنیم. اگر برنامه خوب و منطقی بر این مبنا تنظیم شده باشد و در طراحی آن به آشکارسازهای مختلف نظیر طیف‌سنج‌ها و دوربین‌های مختلف و بقیه امکانات فنی تلسکوپ دقت شده باشد تلسکوپی 3.5 متری می‌تواند داده‌های فوق‌العاده باارزش علمی را در اختیار دانشمندان قرار دهد.

از این‌که در این گفت‌وگو با جام‌جم شرکت کردید، ممنونم و اگر در پایان نکته‌ای هست که مایلید با خوانندگان ما در میان بگذارید بفرمایید.

ستاره‌شناسی دانشی با جذبه‌ جهانی است. این دانش نه‌تنها به ما بینشی می‌دهد که به درون عالم بنگریم بلکه کمکمان می‌کند تا به عنوان موجوداتی هوشمند بفهمیم کجا زندگی می‌کنیم و گذشته چگونه بود و آینده چگونه خواهد بود. ما روی سیاره بسیار کوچکی زندگی می‌کنیم که دور یکی از میلیاردها ستاره کهکشانی می‌چرخد که خود یکی از میلیاردها کهکشان جهان است. با وجود این ما گام‌های بزرگی برای درک جهان برداشته‌ایم.

به نظرم درک این این نکته که مغز ما این توانایی را دارد که چنین درکی را توسعه بدهد بسیار شگفت‌انگیز و اثیرگذار است.

 

نویسنده : پوریا ناظمی : ۱٢:۱٧ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٩/۱۱/۱۸
Comments نظرات () لینک دائم

جدایی های بسیار

فصلی از کتاب ارباب حلقه ها این عنوان را بر پیشانی خود دارد : جدایی های بسیار. در آن فصل یاران حلقه و کسانی که در کنار یکدیگر تاریخ سرزمین میانه را رقم زده بودند به دست تقدیر از کنار یکدیگر جدا می شدند و سرنوشت خویش را پی می گرفتند. دلم می خواست زمانی دیگر  از این عنوان برای پست وبلاگم استفاده کنم . زمانی که در کنار دوستان کارهای بزرگی را به انجام رسانده بودیم و با افتخار مسیر خویش را پی می گرفتیم اما تقدیر دیگر گونه بود. 

من خطوط قرمز اندکی برای خودم دارم یکی از آنها این است که بدان برای چه در جایی کار می کنی و اگر آن هدف را از دست دادی دست از کار بکش. کارهای جنبی من همیشه از این قاعده پیروی کرده است اگرچه شاید همیشه نتوانستم به موقع این مرز را تشخیص دهم. یکی از جاهایی که چند سالی هست در آن فعالیت دارم شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران بود. من از ابتدا با این شاخه نبودم و پس از تغییراتی که رخ داد وارد شدم. از آنجایی که کارهای جنبی من جنبه مالی ندارد تنها انگیزه و ایده ام این بود که شاید بوانم در کنار دوستان بسیار عزیز آنجا کارهای کوچک ولی مفیدی انجام دهیم. تنها دلگرمی من این بود که نتیجه کار را ببینم. هیچ وقت لذت استراحت بعد از اولین رقابت صوفی را از یاد نمی برم که چقدر با آن همه خستگی و فشار آسوده بودم که می دیدم کار را درست انجام داده ایم. درکنار این گروه خوب کارهای بسیار بزرگی انجام شد که تاثیرش تا سال ها می ماند. زحماتی که دکتر وصالی، خانم های عظیم لو، پژمان، شاهین، بابک، سیاوش، پورنگ، آقای مطیعی عزیز، آقای قمری نژاد، علیرضا وفا و دیگر دوستان شاخه در کنار دوستان بسیار زیادی که در این سال ها به یاری شاخه آمدند کشیدند،  باقی خواهد ماند. شرط من برای کار در شاخه فقط یک چیز بود:

چون پولی نمی گیرم پس باید کاری کنم که ارزشش را داشته باشد و بتوانم از آنچه کرده ام دفاع کنم و اگر کسی ازمن پرسید شاخه چه می کند بتوانم جواب دهم که داریم این کارها را می کنیم.

متاسفانه مدتی است هرچه بیشتر تلاش می کنم کمتر در این زمینه نتیجه می گیرم و عمده مشکل متاسفانه به نوع رابطه انجمن نجوم ایران و شاخه آماتوریش باز می گردد. سو تفاهم بزرگی وجود دارد و شاید هم به من اینگونه القا می شود که وجود دارد ، که نمی گذارد کار را پیش ببریم. 

اکنون به جایی رسیدیم که فکر می کنم بیشتر از این نمی توانم مفید باشم و نمی توانم پاسخگوی افرادی باشند که می پرسند اگر عضو هیات دبیران شاخه آماتوری هستی چه می کنی؟ به مردم ربطی ندارد که ما چه مشکلات داخلی داریم اما اگر این مشکلات نمی گذارد کاری پیش برود فکر می کنم حداقل مسولیتم این است که به مخاطبم بگویم که نتوانستم کاری کنم و عذر می خواهم.

به همین دلیل امروز پس از جلسه ای طولانی در دفتر انجمن نجوم ایران استعفای خود را از عضویت در هیات دبیران شاخه تقدیم کردم. متاسفانه نمی توانم شاد باشم و متاسفم که نمی توانم کاملا از عملکرد حداقل چند ماهه اخری که عضو شاخه بودم دفاع کنم. به همین دلیل و علی رغم توجیهاتی که برای خودم دارم از همه دوستان عذر می خواهم اگر نتوانستم به ویژه در این چند ماه کار مفیدی انجام دهم اما واقعیت این است که علت این کم کاری فقط نخواستن و یا کم کاری من و دوستانم نبوده است بلکه هزار مشکل کوچک و بزرگ در مسیر کارهای ما وجود داشت. من متاسفم که توانم کمتر از دیگر دوستان بود که با وجود سختی های موجود می توانند به کار ادامه دهند و ایشان را تحسین می کنم و برای همه آنها که از بهترین های نجوم آماتوری ایران هستند صبر و موفقیت طلب می کنم اما برای من این دوره هم امروز تمام شد.

بدین ترتیب شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران پس از رصدخانه زعفرانیه و برنامه  آسمان شب سومین جدایی من بود با چیزهایی که در جامعه نجومی دوست داشتم خدا کند این روند ادامه نیابد و ناچار نشود از تنها دلخوشی باقی مانده ام در این حوزه نیز جدا شوم.

به قول سیاوش برای ثبت در تاریخ متن استعفایم را اینجا هم می گذارم و باز از همه دوستانم در شاخه و انجمن نجوم ایران و به خصوص از مخاطبانم عذر می خواهم اگر به ویژه در این چند ماه کم کاری زیاد بوده است

 

به نام خدا

جناب آقای مطیعی

مدیر محترم شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران

با سلام و احترام

 

پیرو جلسه هیات دبیران شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران مورخ 7 بهمن 1389 که در دفتر انجمن نجوم ایران در تهران برگزار شد و پیرو بحث های حضوری در این جلسه و همچنین با نظر و توجه به محتوای نامه شماره 2737 / الف ن جناب آقای دکتر قنبری ریاست محترم انجمن نجوم ایران در پاسخ به نامه مورخ 22 / 7 /1389 هیات دبیران شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران درباره تعیین میزان نقش مدیریت دفتر انجمن نجوم ایران در تصمیمات و روندهای اتخاذ شده در شاخه و با عنایت به نکات زیر استعفای خود از عضویت در هیات دبیران شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران تقدیم می کنم:

1- شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران بر اساس ساختاری که در سال 1386 طراحی و در سال 1387 به تصویب رسید و پس از آن به تایید هیات مدیره محترم انجمن نجوم نیز رسید وظایف مشخصی دارد. این نهاد موظف است در چهارچوب این ساختار برنامه هایی را در سطح ملی و منطقه ای و بین المللی طراحی و اجرا کند که به توسعه و رشد نجوم آماتوری در کشور کمک کرده و در عین حال هماهنگی فعالیت های نجومی کشور را نیز در حد توان بر عهده داشته باشد. این ساختار نحوه تعامل شاخه و انجمن را به طور کامل مشخص کرده است و  بر اساس آن هیچ نقشی بر عهده مسوول دفتر انجمن (که در حال حاضر سرکار خانم بیات مسولیت آن را برعهده دارند) قرار نگرفته است. متاسفانه عدم توجه به این مساله باعث شده است در ماه های اخیر و به ویژه در جریان پروژه سال جهانی نجوم و پس از آن هر روز محدودیت بیشتری پیش پای شاخه آماتوری قرار گیرد و این شاخه نتواند برنامه های خود را مطابق جدول زمانی خود پیش ببرد. پاسخ اخیر جناب دکتر قنبری با روح ساختار شاخه منافات دارد و عمل به آن تنها بر مشکلات موجود خواهد افزود کما اینکه همین تعاملات اشتباه  باعث شد از فرصت استثنایی سال جهانی نجوم نیز استفاده شایسته ای نشود. دهها طرح که با زمان و هزینه کم مانندی تهیه شده بود برای همیشه در محاق باقی ماند و ضرر آن به جامعه نجوم کشور رسید و ارتباطات مستحکمی که با زحمت ایجاد شده بود به سادگی از دست رفتند.

2- برای اینجانب حضور در شاخه آماتوری تنها زمانی معنی دارد که بتوانم کاری – حتی کوچک - را درست انجام دهم. از آنجایی که همکاری هیات دبیران در طول سال های پس از تاسیس شاخه تا کنون از نظر مالی افتخاری بوده است، تنها امری که رضایت اینجانب را در ادامه همکاری جلب می کرده است دیدن اثر کاری با حداقل های استاندارد در جامعه نجومی کشور بوده است. اینک این فرصت از دید من از دست رفته است و نمی توان با شکل و فضای فعلی به این همکاری ادامه داد و از آنجایی که ادامه عضویت در هیات دبیران شاخه آماتوری برای اینجانب مسولیت اجتماعی در برابر جامعه نجوم کشور در بر دارد و این در شرایطی  است که نمی توانم این مسولیت را به دلیل تعامل فعلی شاخه و انجمن به انجام برسانم لذا ترجیح می دهم به عضویت خود در این هیات خاتمه دهم.

3- بدیهی است دوستان عضو هیات دبیران شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران را از شایسته ترین و صالح ترین افراد برای کمک به نجوم آماتوری ایران می دانم و خود نیز برای هر نوع کمکی که منجر به نتیجه قابل قبول برای جامعه نجومی شود آماده ام . همچنین بدیهی است کلیه حقوق معنوی، مادی و اعتبار طرح ها و پروژه هایی که از سوی اینجانب مطرح و انجام شده است نظیر رقابت صوفی، شب های گالیله، 100 ساعت نجوم ، نگارش ساختار شاخه و ... به طور کامل متعلق و در اختیار  شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران خواهد بود. 

 

به امید موفقیت های روز افزون جامعه نجوم ایران

پوریا ناظمی 

7 بهمن 1389

- رونوشت: اعضا محترم هیات دبیران شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران

 

 


این روزها که می گذرد

فرآیند اسباب کشی فرآیند خسته کننده ای است حتی اگر خودت کار چندانی انجام ندهی و دیگران زحمت کارها را بکشند.

اسباب کشی ما هم با کمک دوستان تمام شد و بعد از مدتی دوباره با وصل شدن اینترنت و بقیه وسایل زندگی داره شروع می شود. در این مدت اما زمان می گذشت و سیل رویدادها هم در جریان بود

برنامه آسمان شب در پایانی حزن آلود به اتمام رسید. تنها خداحافظی این برنامه کلامی کوتاه در هنگام پخش تیتراژ آن بود و احساس اینکه برنامه ای که قریب به 10 سال سعی در ترویج نجوم داشت چه آرام به پایان رسید. چیزی که بیش از پایان برنامه من را شگفت زده کرد اظهار نظرهایی بود که در جامعه مجازی بعد از پایان این برنامه شنیدیم و خواندم . همانطور که در باشگاه نجوم پیشین هم گفتم به نظر من آسمان شب برنامه ای بود با هویت تهیه کنندگانش . کامل نبود اما چه چیزی و یا چه برنامه کاملی سراغ داریم که همه سلیقه ها را پوشش داده باشد. برخی از انتقادها از این برنامه بیشر به شوخی شبیه بود جمله تکراری حلقه بسته کارشناسان که نمی دانم به چه گروهی اطلاق می شود . من شاید به دلیل این که قریب به 2 سال است نه در این برنامه و نه در برنامه های دیگر رادیویی و تلوزیونی حضور نداشتم، بتوانم به جرات بگویم که چنین حلقه ای وجود نداشت دست کم تا جایی که من می شناسم کسی نبود که توانایی حضور در مقابل دوربین را داشته باشد و در این برنامه شرکت نکرده باشد. فهرست طولانی میهمان های این برنامه برای کسانی که این نقد را مطرح می کنند باید کافی باشد.

گفته می شد که در این دانشگاه دروغین برخی کارشناس شدند. دوستان عزیزم لفظ کارشناس الزاما به معنی کسی نیست که دارای مدرک لیسانس باشد. لیسانس در سیستم آموزش عالی ایران به نام مدرک کارشناسی شمرده می شود بنابراین بنده ای که لیسانس ریاضیات دارم ، الزاما کارشناس ریاضیات نیستم. بلکه دارای مدرک کارشناسی در رشته ریاضیات از دانشگاه فردوسی هستم. در حوزه ژورنالیسم و از جمله ژورنالیسم علمی افرادی که در یک حوزه مشخص فعالیت می کنند و اخبار، رویدادها و جریان های آن حوزه را دنبال می کنند کارشناس خوانده می شوند. برای مثال در برنامه تلوزیونی در باره فوتبال کارشناس داوری کسی است که در باره آن حوزه اطلاعات، تخصص و یا تجربه عملی داشته باشد در حالی که ما رشته دانشگاهی داوری نداریم.

لفظ کارشناس برای ارایه کنندگان برنامه های آسمان شب هم به این معنی بود اگر برای آقای ابراهیمی عنوان کارشناس رویت هلال و گرفت ها استفاده می شد به خاطر این بود که ایشان در نجوم آماتوری تمرکز بیشتری در این حوزه داشت و رویدادهای این حوزه را دنبال می کرد و می توانست سوال های مروبطه را پاسخ دهد. درباره من و بابک امین تفرشی و همینطور پژمان هم فرآیند طولانی طی شد تا مسولان موجودیتی به نام روزنامه نگار علمی را بپذیرند و در مورد پژمان مدت بیشتری صرف شد تا قبول کنند عنوان ستاره شناس آماتور کافی است.

داستان باندهای پشت پرده ، مافیای اقتصادی ، کسب درآمد و ... آن قدر عجیب هست که لازم به توضیح نباشد البته من از در آمد برنامه بی اطلاعم اما می دانم دریافتی من به اندازه هزینه رفت و آمدم به محل ضبط و پخش این برنامه در طول سال هایی که به ان کمک می کردم هم نمی شده است.

ای کاش آسمان شب می ماند - نه برای ما که به عنوان سرمایه ای برای برنامه سازی علمی در این کشور - و گروه های دیگر نیز می آمدند و برنامه های دیگری می ساختند و در این رقابت مردم سود می بردند کما اینکه تولد پر شگون و خجسته ماهنامه آسمان شب بیشترین سود را به جامعه منجمان آماتور رساند.

البته انتقادهای زیادی هم بر این برنامه وارد است که باشد برای وقتی دیگر! 

اما پایان آسمان شب جرقه ای را در ذهنم ایجاد کرد که چقدر ساده بسیاری از کارهای جالب و خاطره انگیز ما - که البته شاید فقط برای خودمان ارزش داشته باشد و برای بقیه رویدادی معمولی باشد - به راحتی از حافظه پاک می شود. به همین دلیل تصمیم گرفتم هر از چندگاهی در این وبلاگ خاطره هایی از کارهای قدیمی بگذارم برخی تلخ و برخی شیرین و برخی فقط یادآوری. شاید خاطره ای از برنامه آسمان شب و یا مصاحبه ای در جام جم و یا مجله نجوم. شاید برای خواننده ام چندان فایده ای نداشته باشد اما شاید چیزی از دل این خاطره ها به درد ایشان نیز خورد.

همینطور درس نامه هایی را که برای مدرسه همشهری آماده می کنم را به تدریج اینجا هم منتشر می کنم و همینطور قصد دارم بخش سینمای علمی - تخیلی که مدت طولانی است در ضمیمیه سیب جام جم چاپ می شود را دوباره اینجا بگذارم البته قدری کامل تر و با تفضیل بیشتر . 

شاید این روزها که می گذرد از مانیز خاطره ای خوش در ذهن دیگران بماند