پوريا ناظمی

معجزه ای که امروز به وقوع پیوست

خبری که امروز جهان را شگفت زده کرد خبری حیرت انگیز و هیجان انگیز بود. اگر خبر آنگونه که تا کنون تایید شده است تایید شده باقی بماند باید امروز را در تقویم ثبت کرد روزی که دانشمندان موفق شدند نخستین سلول های زنده سنتزی با قابلیت خود تکثیری تولید کنند. 

در باره این اتفاق مهمم در روز های آتی بسیار خواهید شنید اما فعلا این لینک ها را مرور کنید:

گزارش خبر آنلاین از خبر این موفقیت: جادوی کریگر این بار هم جواب داد

خبر نیو ساینتیست از این اتفاق بزرگ

خبر پاپ ساینس از این رویداد 

گزارش ساینس از این رویداد

نسخه PDF مقاله و گفتگوی نیچر با دانشمندان در باره این رویداد و ترجمه خبر آنلاین از آن



مقدمه ای کوتاه بر ریاضیات

کتاب مقدمه ای بسیار کوتاه بر ریاضیات از مجموعه کتابهای مقدمه ای بسیار کوتاه بر علوم است که از سوی انتشارات آکسفورد منتشر می شود . این مجموعه را یکی از بهترین مجموعه های درباره علم برای عموم ارزیابی کرده اند چرا که نویسندگان آن که همگی دارای تخصص بالا در زمینه مورد نظر هستند سعی کرده اند به زبانی قابل فهم اما نه پیش پا افتاده موضوعات را از زاویه نگاهی خاص مورد بررسی قرار دهند.
ویلام تیموتی گروز (William Timothy Gowers) متولد سال 1963 و استاد ریاضیات محض دانگاه کمبریج است. او صاحب کرسی راوس بل در این دانشگاه است و در سال 1998 توانست به دلیل فعالیت های موثرش در ریاضیات و به خصوص تحقیق برروی نظریه میدان ها ، مدال فیلدز را که عالی ترین نشان علمی است که به ریاضیدانان اهدا می شود ، دریافت کند.


او در این کتاب سعی دارد خواننده را به پشت پرده ریاضیات ببرد و او را با تفکر مجرد آشنا کند، تفاوتی که بسیاری از دشواریهای ریاضیات را پشت سر گذاشته و باعث می شود مخاطب پس از خواندن و مطالعه این کتاب به گونه دیگری به ریاضیات بنگرد اگر چه این کتاب ،برای عموم نوشته شده است اما مطالعه آن نیازمند تفکر و دقت در مسایل عنوان شده است. خوانندگان با گذر از پیچ و خم های کتاب و تفکر بر آنها متوجه ساز و کارهایی می شوند که پیش از این از نظر آنها پنهان بود و بدین ترتیب شاید محو زیبایی ریاضیاتی شوند.

ترجمه ای از این کتاب را انتشارات حکمت منتشر کرده است که جزییات آن را می تواند در اینجا بخوانید


دومین مسابقه چیستا (ضمیمه سیب)‌ با همکاری موسسه آسمان شب

ضمیمه علمی و پزشکی روزنامه جام جم (سیب) با مشارکت موسسه طبیعت آسمان شب ایران دومین مسابقه خود با نان چیستا را برگزار می کند. جوایز این مسابقه مجموعه ای از تلسکوپها خواهد بود که از طرف موسسه آسمان شب تقدیم برندگان می شود

متن این مسابقه به شرح زیر است

شهرهای آینده ما

از این هفته دومین مسابقه هفته‌نامه «سیب» با هدف مشارکت بیشتر مخاطبان و همچنین فراهم کردن فرصتی برای ارائه ایده‌های جدید اجرا می‌گردد. موضوع دومین دوره این مسابقه به شهرهای آینده اختصاص دارد

سال گذشته سیب با همکاری سامسونگ اولین مسابقه بزرگ خود را برگزار کرد. مسابقه‌ای با موضوع آینده نوشتن که با معرفی برندگانش جوایزشان به آنها اهدا شد. اکنون سیب با همکاری موسسه طبیعت و آسمان شب ایران که عرضه‌کننده محصولات علمی نجومی و برگزارکننده دوره‌های آموزشی در زمینه نجوم و فضا و همچنین برگزارکننده تورهای تخصصی نجومی است، ‌دومین مسابقه خود را برگزار می‌کند.موضوع این مسابقه شهرهای آینده است. امروز بشر بیش از هر زمانی به شهرها هجوم آورده و در آنها مستقر شده است. زندگی در شهرها شرایط متفاوتی را تجربه می‌کند. اگر نگاهی به روند افزایش جمعیت جهان، ‌آلودگی‌های محیط زیست، ‌گرمایش زمین، ‌کمبود منابع آب، ‌ترافیک، ‌ساخت و ساز. مواجهه با رویدادهای طبیعی مانند طوفان‌های غبار و زلزله، ‌داشته باشید. خواهید دید شهرهای آینده با امروز قطعا تفاوت خواهد داشت. فرض کنید یک باره به 50 سال آینده سفر کرده‌اید و وارد تهران یا هر یک از ابر شهرهای آینده شوید. با چه منظره‌ای مواجه خواهید شد و چگونه این شهر را توصیف خواهید کرد؟ این سوال مسابقه سیب است. به یاد داشته باشید در پاسختان باید موارد زیر را در نظر داشته باشید.

1 ـ شهر آینده فرضی ما میزبانی جمعیتی در حد 30 میلیون نفر خواهد بود.

2 ـ در 50 سال آینده بحران آب وجود خواهد داشت بنابر این باید شهر حداکثر بازیافت را داشته باشد.

3 ـ تولید زباله و بازیافت آن در نظر گرفته شود.

4 ـ شهر باید بتواند انرژی مورد نیاز خود را به طور مستقل تامین کرده و نیاز‌های ساکنان خود را ارائه دهد.

5 ـ مساله خانه‌های مسکونی در این شهر باید مقاوم در برابر بلایای طبیعی بوده و از سوی دیگر براساس حداقل مصرف انرژی بنا شده باشد و ممکن است برخی از ساختارهای آشنای منازل امروز در آینده تغییر کند.

6 ـ سیستم حمل و نقل این شهر باید مطابق نیاز‌های آن توصیف شود.

همه پاسخ‌ها باید بر اساس و مبنای اصول علمی موجود در زمان حاضر و توجه به مشکلات موجود و توسعه آنها رخ دهد. همه پیش‌بینی‌ها و آینده‌نگری‌ها باید بر اساس روندی منطقی و علمی بیان شده باشد و برای هر توصیفی دلیل علمی مشخصی وجود داشته باشد.شما می‌توانید توصیف خود از این شهر و دلایل خود را حداکثر تا تاریخ 12 خرداد 1389 از طریق پست الکترونیک Sib@jamejamonline.ir (در قالب فایل‌های Word‌ ـ MS یا PDF)‌ یا از طریق نامه به نشانی تهران ـ خیابان میرداماد، ‌جنب مسجد الغدیر، ‌روزنامه جام‌جم. ضمیمه سیب ارسال نمایید.

لطفا حتما روی پاکت نامه یا در بخش subject ایمیل خود بنویسید مسابقه سیب.

اسامی برندگان در تاریخ 20 خرداد 1389 در سیب اعلام خواهد شد.

جوایز این مسابقه، ‌از طرف موسسه طبیعت و آسمان شب (Telescope.ir) اهدا خواهد شد و شامل تلسکوپ، بسته‌های کتاب و نرم‌افزار نجومی خواهد بود.


1 دهه ویک سال کم با آسمان شب

برنامه تلوزیونی آسمان شب شب گذشته در ویژه برنامه ای 10 سالگی خود را جشن گرفت. 10 سال عمر زیادی برای ثبات یک برنامه در تلوزیون است. به خصوص اگر این برنامه علمی و محدود به زمینه ای مانند ستاره شناسی باشد. 

البته این جشن در حقیقت جشن تولد ٩ سالگی آسمان شب بود و اکنون وارد دهمین سال فعالیتش شده است . یعنی کمی زود ذوق زده شدیم که این برنامه توانسته یک دهه دوام بیاورد.

مطمئنم سیاوش صفاریان پور برای این برنامه تلاش های فراوانی به خرج داد و شاید گزافه نباشد اگر ادعا کنیم به واسطه این برنامه - و برنامه های وابسته به آن مانند پخش زنده کسوف کامل از سراسر ایران، ویژه برنامه مقابله مریخ با زمین و ویژه برنامه گذر زهره - نوع جدیدی از ارایه برنامه های تولزیونی با موضوع علم در کشور ما تجربه شد. 

کارشناسان این برنامه حداقل در بازه ای از زمان سعی می کردند بر خلاف روند عادی موجود در آن دوره که کارشناس باید آدمی مسن، خشک و کت  و شلواری باشد، با ظاهری معمولی و با بیانی معمولی جلوی دوربین ظاهر شدند و سعی کردند ارتباط راحت تری بین مخاطب و برنامه برقرار کنند.

گام مهم دیگری که در این برنامه وجود دارد و به نظرم دیروز به آن اشاره نشد این واقعیت بود که شاید برای معدود دفعاتی در تاریخ برنامه های ایران یک برنامه علمی عی کرد به جای آنکه مترجم و روایت کننده رویداد باشد خود در تولید خبر مشارکت کند. گزارش های زنده و تفنی از مراکز شهرستان ها، گروه های فعال پوشش رویدادهای خاص مانند روز نجوم و اطلاع رسانی مستند در برنامه های داخلی، و از سویی سعی در ارایه خبر های تحلیلی از رویدادهای خارجی بخشی از این تلاش بوده است. البته اوج این اتفاق زمانی افتاد که آسمان شب به سراغ افراد موثر در حوزه های مختلف نجوم و فضا رفت و آنها را به برنامه آورد. گفتگوهای زنده یا ضبط شده با دکتر فیروز نادری مخاطب ایرانی را گاه با اطلاعاتی مواجه می ساخت که هنوز در جایی منتشر نشده بود، انوشه انصاری ساعاتی پیش از پروازش در یکی از معدود مصاحبه های اختصاصی اش از جزییات برنامه های خود و سفرش به فضا گفت و زمان یکه تصویر فراژرف هابل منتشر شد آسمان شب دکتر بهرام مبشر که در تهیه این عکس مشارکت داشت را به استودیوی خود آورد تا او توضیح دهنده رازهای این عکس باشد و یا زمانی که شورای عالی انقلاب فرهنگی برنامه جدی در باره تاریخ علم را در دستور کار قرار داد باز این آسما نشب بود که با دعوت دکتر ولایتی به برنامه اش روایت این نهاد از تاریخ علم را به بحث گذاشت.

پوشش خبری کامل از رویدادهای مهم ( مانند اعلام چشم انداز برنامه فضایی ناسا) یا ویژه نامه موجودات فضایی زمانی که زهره با بشقاب های پرنده اشتباه گرفته شد، نمونه هایی از این فعالیتند.

البته این برنامه حتما ضعف هایی هم داشته است. اما حفظ آن برای ٩ سال به هر حال تجربه ای قابل ستایش است. امیدوارم اگر این برنامه به فعالیت خود ادامه می دهد بر محتوای خود و احترام به مخاطبش تاکید دوباره ای داشته باشد و امیدوارم نه تنها عمرش دراز باد که محتوایش غنی و حضورش مانند گذشته دلپذیر باشد.


کامرون برای مریخ نوردها دوربین 3 بعدی می سازد

 

بگذارید منتقدان سینمایی پس از دیدن فیلم آواتار شروع به خرده گیری از آن کنند. بگذارید از ضعف فیلمنامه آن گلایه کنند و درباره آن‌که چنین فیلم‌هایی برای تماشاچی جدی سینما ارزشی ندارد، سخن بگویند. بگذارید آنها همه ایرادهای ممکن را به این فیلم بگیرند اما واقعیت این است که آواتار بدون توجه به منتقدان جدی‌اش ‌مرزهای جدیدی را پشت سر می‌گذارد.

فروش این فیلم از مرز 2/7 میلیارد دلار گذشته است. چند روز گذشته که اولین پخش جهانی نسخه 2بعدی آن روی Blu Ray آغاز شد، تنها در روز اول 1/5 میلیون نسخه فروخت تا تمام رکوردهای پیشین را پشت سر بگذارد. این بدین معنی است که مردم این فیلم را دوست دارند، اما این همه ماجرا برای جیمز کامرون سازنده این حماسه نیست. کامرون اینک مرزهای کاوش‌های جهان را به پیش می‌برد.

 

دیدار چارلز بولدون رییس ناسا با جیمز کامرون

سازمان فضایی ایالات متحده آمریکا روز گذشته اعلام کرد در حال همکاری با جیمز کامرون برای ساخت نمونه‌ای از دوربین‌های تصویربرداری 3 بعدی است که کامرون آنها را برای فیلمبرداری فیلم آواتار، ‌ابداع کرده بود.

برنامه کاوش مریخ در مرکز تحقیقات روباتیک ناسا (JPL) پس از موفقیت برنامه مریخ نوردهای دوقلوی روح و فرصت در حال آماده‌سازی خودروی روباتیک پیشرفته‌تر و بزرگ‌تری هستند که قرار است سال آینده راهی مریخ شود. این مریخ نورد که کنجکاوی یا Curiosity نام دارد به ابزارهای دقیق‌تری نسبت به نسل قبلی خود مجهز است. پیش از این قرار بود این مریخ نورد به یک دوربین استریو (دوگانه) ‌برای تهیه تصاویر از چشم‌انداز پیش‌رویش مجهز باشد. اما اینک ناسا اعلام کرده است که قرار است با کمک و همکاری جیمز کامرون نمونه‌ای از دوربین‌هایی را که وی برای فیلمبرداری همزمان سه‌بعدی صحنه‌های فیلم آواتار استفاده کرده تا پیش از سفر این مریخ نورد در سال آینده آماده و روی آن نصب کنند.

اگرچه در سفرهای پیشین با دست‌کاری تصاویر ثبت شده از سوی دوربین‌های راست و چپ دوربین استریوی محققان به نمای 3 بعدی ساده‌ای از مناظر پیش روی مریخ‌نوردها دست می‌یافتند، اما این اولین بار خواهد بود که تصاویر واقعی و 3 بعدی از سطح مریخ پیش روی دانشمندان قرار خواهد گرفت. این تصاویر نه تنها کمک بسیار با ارزشی به ناوبری این روبات مریخ نورد (که قرار است با نیروی اتمی حرکت کند) خواهد کرد، بلکه می‌تواند به دانشمندان در رازگشایی از عوارض مریخی کمک کند.

بدین ترتیب دوربینی که با آن جیمز کامرون دنیایی خیالی و سیاره‌ای بیگانه را به تصویر کشیده بود این بار برای کشف سیاره مریخ به کار گرفته خواهد شد تا مرزهای فناوری و خیال به نزدیک‌ترین حالات خود در طول تاریخ برسد.

پیش از این نیز جیمز کامرون که قبل جزو شورای مشاوران ناسا بود با چارلز بولدون رییس ناسا در باره راه های ترویج علم و مسایل فضا نوردی دیدار و گفتگو کرده بود.

 


هاوکینگ هشدار می دهد: مواظب فضایی ها باشید

استفان ویلیام هاوکینگ،‌ یکی از اسطوره‌های زنده جهان است. مردی در مرزهای علم که سال‌هاست نه تنها تلاشش برای درک مرموزترین اجرام عالم که مقاومت و مبارزه‌اش با بیماری کشنده‌ای که او را بر روی صندلی چرخ دار نشانده و بخش عمده‌ای از فعالیت‌های بدنش را فلج کرده است،‌ به افسانه‌ و نشانه‌ای از تلاش و توانایی بشر برای مقابله با مشکلات و رازگشایی از رمزهای کیهان بدل شده است.


او که زمانی بر کرسی سر ایزاک نیوتون تکیه زده بود، با استفاده از ریاضیاتی پیشرفته از اسرار سیاهچاله‌ها پرده برمی‌دارد و از سویی علی‌رغم شرایط جسمی نامساعدش رویای سفر به فضا را در دل می‌پروراند. این دانشمند برجسته جهان در کنار فعالیت‌های حرفه‌ای‌اش در حوزه ترویج دانش نیز چهره‌ای شناخته شده است و آثار معروف او همچون تاریخچه مختصر زمان و جهان در پوست گردو در سراسر جهان در رده پر فروش‌ترین آثار علم به زبان ساده به شمار می‌روند.

 

استفاون ویلیام هاوکینگ در آخرین گفتگوی خود با شبکه تلویزیونی دیسکاوری هشداری مهم را به دانشمندان داده است.

او در این گفتگو با اشاره با تلاش‌هایی که برای برقراری ارتباط با موجودات فضایی می‌شود، گفت: «می‌توان با احتمالی نزدیک به یقین گفت که آن بالا جایی حیات هوشمند وجود دارد؛ اما تلاش برای برقراری ارتباط با آنها بشدت خطرناک خواهد بود.»

وی با یادآوری اکتشاف قاره آمریکا از سوی کریستف کلمب و همراهانش و مقایسه این موضوع با مواجهه ما با بیگانگان هوشمند فضایی گفت: دلیل ندارد فکر کنیم، رفتار این تمدن پیشرفته‌تر با ما بهتر از رفتاری است که ما با بومیان آمریکا کردیم.

سخنان هشدارآمیز هاوکینگ در حالی بیان می‌شود که تلاش‌های جستجوی هوشمند فرازمینی کماکان در قالب طرح معروف SETI و همچنین طرح ستی فعال ادامه دارد. در طرح ستی دانشمندان آسمان‌ها را در جستجوی نشانه‌هایی از سیگنال‌های هوشمندان اسکن می‌کنند و در طرح ستی فعال اقدام به ارسال پیام به مکان‌هایی می‌کنند که احتمال وجود حیات در آن بیشتر باشد.

موضعگیری هاوکینگ به خاطر تاکیدی که او بر وجود حیات هوشمند در فراسوی زمین دارد، مهم ارزیابی می‌شود.

همواره در طول تاریخ علم دو نوع دیدگاه نسبت به مواجهه احتمالی با موجودات فضایی هوشمند وجود داشته است. گروهی آنها را به واسطه سطح بالاتر فرهنگ و فناوری موجوداتی صلح دوست می‌دانند که به ما برای رشد کمک خواهند کرد و دیگران با مقایسه آنها با خود ما رفتار تمدن برتر را سلطه‌گرانه پیش‌بینی می‌کنند.

در حالی که اکثر دانشمندان همچون هاوکینگ، ‌وجود حیات هوشمند در فراسوی زمین را تقریبا قطعی می‌دانند، اما تا کنون هیچ نشانه‌ای از وجود هیچ نوع حیاتی ـ حتی حیات ابتدایی و میکروبی ـ به دست نیامده است.


R2 به مدار می رود

اگر تلویزیون را روشن کنید و ناگهان ببینید که نمایی از یک سفینه فضایی در حال پخش است که یک ربات انسان‌نما در حال کار روی آن است، احتمالا اولین چیزی که به ذهن شما خطور می‌کند، این است که نمایی از یک فیلم علمی ـ تخیلی را می‌بینید.

اما از این به بعد، باید در این استنتاج خود تجدید نظر کنید. اگر تاکنون ربات‌های فضانورد، شخصیت‌های اصلی فیلم‌های جنگ ستارگان بودند، اما از شهریور ماه امسال آنها قدم به دنیای واقعی می‌گذارند.

 

ناسا و شرکت جنرال‌موتورز آخرین نمونه ربات فضانورد خود را که به ربانوت 2 یا R2 معروف است، تحت آزمایش‌های‌ فشرد‌ه‌ای قرار داده‌اند که برای اعزام به مدار زمین آماده شود.

پس از سال‌ها کار تحقیقاتی، سرانجام ربانوت که یک ربات انسان‌نما با قابلیت کنترل از راه دور است، آماده شده و قرار است شهریور امسال به همراه شاتل فضایی دیسکاوری در مدار زمین برود.

نیم‌تنه بالایی این ربات شبیه انسان است و علاوه بر دید استریویی که دارد، دست‌ها و بازوهای آن کاملا مشابه انسان عمل می‌کند.

این ربات که برای فعالیت در ایستگاه بین‌المللی فضایی راهی مدار زمین می‌شود، قرار است انسان را در اکتشافات فضایی آینده یاری کند.

اگر آزمون‌های نهایی R2 موفق پیش‌رود، این ربات در نخستین گام، فضانوردان را در ماموریت‌هایی همچون راهپیمایی‌های فضایی برای تکمیل ایستگاه کمک خواهد کرد و در مرحله بعدی برای کاوش ماه و مریخ مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اگر عملکرد این ربات موفق شود و از نظر اقتصادی و امنیت ماموریت بتواند از عهده برنامه‌هایی که برای آن تنظیم شده است، بربیاید، احتمال دارد در آینده نزدیک بخش بزرگی از عملیات ساخت و ساز و اکتشافات فضایی در مدار زمین و فراسوی آن به عهده ربات‌ها گذاشته شود. بویژه در مدارهای نزدیک زمین که امکان کنترل همزمان این ربات‌ها برای کاربران روی زمین وجود دارد، این ربات‌ها می‌توانند کارگرانی ارزان و کارآمد برای علم به شمار روند و به این ترتیب راه‌های جدیدی پیش روی فناوری و علم گشوده خواهد شد.

به این ترتیب یکی دیگر از تخیلات آینده‌نگرانه بشر به واقعیت می‌پیوندد. آینده از هم‌اکنون فرارسیده است و اگر شتاب رشد فناوری اجازه دهد، ما نیز می‌توانیم از شور آن سرمست شویم.

برای اطلاعات بیشتر می توانید به این نشانی مراجعه کنید



20 سال با هابل



اواخر قرن 19 میلادی بود که سر آلری هیل، ماجراجویی بزرگی را با موفقیت به پایان رساند، او پس از دست و پنجه نرم کردن با مشکلاتی باورنکردنی توانست بزرگ‌ترین رصدخانه دوران خود را بر فراز کوهستان‌های مشرف بر شهر لس‌آنجلس بنا کند و 2 تلسکوپ 60 اینچی و 100 اینچی هیل و هوکر در آن زمان، بزرگ‌ترین ابزارهایی بودند که انسان برای کاوش در اعماق کیهان ساخته بود. چند سال بعد، دانشمند جوانی که همواره پیپ روشنی گوشه لب داشت، به این رصدخانه آمد تا عالم را بررسی کند.

 در آغاز قرن 20 و زمانی که ادوین هابل پا به این رصدخانه گذاشت هنوز بسیاری از مردم گمان می‌کردند که جهان ما منحصر و محدود به مرزهای کهکشان راه شیری است. اما رصدهایی که هابل از این رصدخانه انجام داد، نشان داد که کهکشان ما با آن عظمت وصف‌نشدنی‌اش تنها جزیره‌ای کوچک در میان جنگل انبوهی از کهکشان‌های بی‌شمار است. یک قرن پس از او دانشمندان تلسکوپی را به افتخار کارهای او هابل نامیدند که اگر قرار بود از طلای خالص ساخته شود، ارزان‌تر از کار در می‌آمد. هابل به کمک شاتل‌های فضایی به مدار زمین رفت، اگرچه در آغاز سیستم آینه‌هایش مشکل داشت، اما به محض رفع این مشکل،‌ مرزهای جدیدی پیش روی انسان گشوده شد، همان‌طور که یک قرن قبل از او ادوین هابل، دید ما را توسعه داد،‌ تلسکوپ فضایی هابل مرزهای دیده شده کیهان را تا آغازین روزهای آن به عقب برد؛ روزهایی که جهان هنوز بسیار خردسال بود و خبری از جهان‌های بسیار درون آن نبود. به کمک هابل نه تنها سفری در زمان نزدیک به 13 میلیارد سال پیش داشتیم که توانستیم مراحل تولد و لحظات مرگ ستاره‌ها و رشد کهکشان‌ها را مرور کنیم. با هابل به درک جدیدی از کیهان رسیدیم، سوال‌های بسیاری را پاسخ دادیم و در برابر پرسش‌های تازه‌تری قرار گرفتیم.مقایسه غلطی نیست اگر هابل را با تلسکوپ گالیله مقایسه کنیم. چه تلسکوپ گالیله و چه تلسکوپ فضایی هابل دروازه‌های جدیدی را روی دانش ما گشوده‌اند. اینک هابل در حالی 20 سالگی‌اش را در مدار زمین جشن می‌گیرد که همچنان یکی از موفق‌ترین پروژه‌های فضایی بشر به شمار می‌رود.