پوريا ناظمی

ژاپنی‌ها در فضا بادبان کشیدند

 

سال‌ها بادبان‌های پارچه‌ای مهم‌ترین وسیله‌ای بودند که سرزمین‌های جدید و دورافتاده را برای مردمان قابل دسترس می‌کردند. کشتی‌هایی که به قصد کشف جهان ناشناخته، سفر خود را آغاز می‌کردند، ابزاری جز بادبان‌های قوی خود نداشتند تا با یاری گرفتن از بادهای موافق، جهان را کشف کنند. 

این‌گونه بود که انسان توانست راه‌های جدیدی طی کند، اینگونه بود که ماژلان بخش‌های نادیده جهان را دید و کریستف کلمب قاره جدید را برای اروپاییان کشف کرد.

 

تا قرن‌ها وضع به همین گونه بود و راهی برای سفر در میانه دریاهای وسیع جز برافراشتن بادبان‌ها وجود نداشت.

امروز اما انواع دیگر پیشران‌ها از موتورهای الکتریکی و اتمی گرفته تا نیروگاه‌های کوچک فسیلی، این وظیفه را برای کشتیرانی به عهده گرفته‌اند، اما در همین احوال دانشمندان گمان می‌کنند اگر بخواهند به دوردست‌های منظومه شمسی و حتی به فضای ماورای سیارات سفر کنند؛ چاره‌ای ندارند جز آن‌که به همان ایده قدیمی دریانوردان باز گردند و بادبان‌ها را برافرازند.

اما در فضا که هوا و بادی وجود ندارد، بادبان به چه کار می‌آید. در حقیقت ایده‌ای که این روزها جامه واقعیت به تن می‌کند، به نام بادبان خورشیدی معروف است. بادبان‌های خورشیدی در حقیقت صفحات بسیار وسیع و بسیار نازکی هستند که در مقابل نور خورشید، پهن می‌شوند. فوتون‌هایی که با این سطح برخورد می‌کنند، هر یک ضربه و انرژی کوچکی را به آن وارد می‌کند و در نهایت تجمیع این انرژی باعث می‌شود تا کم‌کم شتاب اندکی اما ثابت به فضا پیما وارد شود.

به این ترتیب با توجه به شتاب ثابت، فضا پیما می‌تواند سرعت خود را افزایش دهد و کم‌کم به سرعت‌هایی دست یابد که هیچ پیشران دیگری نمی‌تواند آن را تولید کند؛ سرعت‌هایی که شاید انسان را قادر به سفر در فضای میان ستاره‌ای کند.

البته چنین بادبان‌هایی برای سفرهای بین سیاره‌ای مناسب نیست، اما باید از جایی آغاز کرد و این کاری است که اواخر هفته گذشته، ژاپن آن را انجام داده است.

آژانس فضایی ژاپن روز جمعه تایید کرد که بادبان‌های فضایی ماموریت ایکاروس در فاصله تقریبا 8 میلیون کیلومتری زمین با موفقیت باز شده‌اند. اگرچه هنوز نمی‌توان مطمئن بود سفینه بر اثر استفاده از این بادبان‌ها در حال شتاب گرفتن هست یا نه؛ اما در روزهای آینده مشخص می‌شود چه میزان شتابی بر اثر این بادبان به سفینه وارد شده است.

ضخامت این بادبان وسیع تنها 5‌‌‌/‌‌‌7 میکرومتر است یعنی نازک‌تر از یک سیزدهم قطر موی سر شما.

اما آیا بادبانی بزرگ و نازک به ابزاری برای سفرهای طولانی در فضا تبدیل خواهد شد؟ این سوالی است که شاید نتایج بررسی‌ها روی ایکاروس در هفته‌های آینده پاسخی برای آن داشته باشد.

 


ملاقات با بقایای بدن گالیله

 

یک دندان و دو انگشت که پس از مرگ گالیله از بدن او جدا شده بودند هم اکنون در فلورانس به نمایش عموم گذاشته شده اند.

گالیله در سال 1642 در گذشت و 95 سال پس از مرگش و در مراسمی که برای خاکسپاری مجدد او برگزار شد ، این اندام ها به همراه یک انگشت دیگر و مهره ای از ستون فقرات او از بدنش جدا شدند. به گفته پائولو گالوزی، رییس موزه گالیله در فلورانس ، شخصیت هایی که در این مراسم حضور داشتند بر این اعتقاد بودند که جدا کردن و نگاه داشتن بخش هایی از اندام گالیله نشان دهنده آن خواهد بود که سنتی که او به آن تعلق داشته است، زنده و پویا باقی خواهد ماند.

این بقایا به همراه 2 تلسکوپ ، یک قطب نما و تعداد دیگری از مایملک گالیله بخش اصلی جذابیت موزه گالیله هستند که پس از 2 سال بازسازی دوباره در فلورانس بازگشایی شده است.

در حالیکه مهره و یکی از انگشتان گالیله از 1737 در پادوا و فلورانس نگهداری می شد اما انگشت شست و دندان او در تمام این مدت از مجموعه ای به مجموعه دیگری منتقل می شد تا اینکه در سال 1905 ناپدید شد. در اکتبر سال گذشته آلبرتو بروچی، مجموعه دار فلورانسی این اعضا را بدون آنکه بداند متعلق به چه کسی است در کنار مجموعه دیگری از بقایی مذهبی حریداری کرد. بعد از آن بود که به مراه دخترش و پس از مطالعه در باره اندام های مفقود گالیله با موزه تماس گرفت و از آنها خواست به بررسی آنها بپردازد و اینگونه بود که موزه اصالت این اندام ها را تایید کرد و انگشت و دندان گالیله دوباره پیدا شد.

اینک این بخش های بدن مردی که او را پایه گذار نجوم مدرن می دانند و به افتخاز چعارصدمین سال تولدش جهان سالی را به نام سال جهانی نجوم نامگذاری کرد، در معرض دید علاقمندان قرار دارد. مردمی که شاید با دیدن این اندام های بریده شدن از پیکر گالیله در باره سنت علمی که او در پایه گذاری آ نقش داشت فکر کنند. 

 


دعوت از جیمز کامرون برای مهار نفت

 

مقامات دولتی ایالات متحده روز گذشته (دو شنبه) از جیمز کامرون کارگردان برجسته سینما که ساخت آثاری همچون بیگانه، ترمیناتور، تایتانیک و آواتار را بر عهده داشته است برای شرکت در جلسه ای دعوت کردند تا به همراه گروهی از دانشمندان و متخصصان، ایده‌های جدیدی برای مهار نشت نفت در خلیج مکزیک پیدا کنند. 

البته دعوت از کامرون که 2 فیلم پرفروش تاریخ سینمای جهان از ساخته‌های اوست، به دلیل استفاده تبلیغاتی از اسم او نیست. جیمز کامرون یکی از باتجربه‌ترین افراد در کار در اعماق دریاست. او برای ساخت 2 فیلم تایتانیک و ژرفای خود فناوری‌های نوینی برای کار و فیلمبرداری در اعماق آب ابداع کرد و کار کردن در شرایط عمیق به یکی از علاقه‌های او بدل شده است.

او بارها مجموعه‌های مستندی از اعماق دریاها و اقیانوس‌ها تهیه کرده است و حتی برای آزمودن تجهیزات جدید که قرار بود در فیلم آواتار مورد بهره‌برداری قرار بگیرد با یک زیردریایی کاوشگر دوباره به سراغ بقایای تایتانیک رفت. این تجربه‌ها در کنار قدرت تخیل و ایده‌پردازی کامرون، شاید به دانشمندان کمک کند تا راه‌حل‌های جدیدی را برای مهار بحرانی بیابند که آمریکا و محیط زیست جهان را در بحران قرار داده است.

این گروه قرار است در حالی که شرکت بریتیش پترولیوم روش‌های جدیدی را برای مهار این نشت عظیم امتحان می‌کند در جلسه‌ای طوفان ذهنی ایجاد کنند و همه ایده‌های حتی به ظاهر غیرمنطقی خود را برای یکدیگر بیان کنند و از ایده‌های یکدیگر الهام بگیرند تا شاید بر اساس برآیند آن بتوانند راهی عملی برای مهار بحران پیدا کنند.

این اولین بار نیست که جیمز کامرون، کارگردان سینما به جلسه‌ای علمی دعوت می‌شود. جیمز کامرون پیش از این عضو شورای مشاوران ناسا، سازمان فضایی ایالات متحده بود و اخیرا بار دیگر چارلز بولدون رئیس ناسا از او برای بیان ایده‌هایی در زمینه توسعه علاقه به فضا میان مردم دعوت به عمل آورد.

در همان حال چند هفته پیش آزمایشگاه کاوش‌های رباتیک ناسا (JPL) که قرار است بزودی یک ربات کاوشگر به نام کنجکاوری را به مریخ اعزام کنند، از کامرون خواست تا دوربین‌های جدیدی که برای تصویربرداری 3 بعدی ساخته است را برای نصب روی این مریخ‌نورد‌ها بهینه کند تا دانشمندان بتوانند برای اولین بار مریخ را در بهترین کیفیت ممکن به شیوه 3 بعدی ببینند.

به این ترتیب کارگردان پیش رو و ایده‌پرداز که یکی از فعالان سرسخت محیط زیست نیز به شمار می‌رود، با ورودش به تلاش‌های مهار نشت نفت در خلیج مکزیک نه‌تنها تجربه و ایده‌هایش را با دانشمندان سهیم شده است که حضورش باعث خواهد شد توجه و حساسیت بیشتری نسبت به این موضوع ایجاد شود.

البته کامرون تنها هالیوودی نیست که به این کمک فرا خوانده شده بود پیش از این شرکت بی پی سعی کرده بود از کوین کاستنر بازیگر هالیوود نیز کمک بگیرد او و برادرش که مبدع روشی برای جدا کردن نفت از آب است به این مبارزه بزرگ فراخوانده شده بودند.
اگرچه تا کنون تلاش ها و ایده های جدید هم نتوانسته کمک کند اما این دعوت نشان از تلاش برای استفاده از همه امکانات برای حل مشکلات است.
اخیرا نیز دریل هنا بازیگر هالیوودی و یکی از بازیگران مجموعه بیل را بکش برای کمک به حل بحران شروع به فعالیت کرده است تا مردم را نسبت به عواقب این فاجعه آگاه کند. 
فاجعه ای به این بزرگی که که محیط زیست را به چالش کشیده است باید مورد توجه جدی قرار بگیرد و اگر چنین ستارگانی امکان حل مشکل را نداشته باشند حضورشان حداقل باعث افزایش توجه مردم به ابعاد رویدادی می شود که زندگی آنها را هدف گرفته است.

 


چشم های نگران، خیره به خلیج مکزیک

اکنون 6 هفته از زمان انفجار یکی از واحدهای حفاری شرکت بریتیش‌پترولیوم، در یکی از چاه‌های خلیج مکزیک می‌گذرد. آن انفجار موجب کشته شدن 11 نفر شد، اما در مقایسه با فاجعه‌ای که بعد رخ داد، این حداقل خسارت بود. از آن روز تاکنون در اثر شکافی که این انفجار در این چاه در عمق 1500 متری دریا به وجود آورده است، بزرگ‌ترین نشت نفت تاریخ در حال وقوع است. تخمین زده می‌شود تاکنون بین 20 تا 40 میلیون گالن (نزدیک به یک میلیون بشکه) نفت وارد آب‌های خلیج مکزیک شده باشد.


به همین خاطر شرکت بریتیش‌پترولیوم، زیر سخت‌ترین انتقادهای تاریخ خود قرار گرفته است. از یک سو سیاستمداران و از سوی دیگر فعالان محیط زیست این شرکت را تحت فشار قرار داده‌اند. بریتیش‌پترولیوم که می‌کوشد این ماجرا را یک جورهایی جمع و جور کند، روز شنبه با شکست دیگری روبه‌رو شد. عملیات تزریق گل فشرده به چاه برای جلوگیری از ادامه نشت نفت باز هم شکست خورد. یکی از سخنگویان این شرکت در این باره گفت: ما همه این روش‌ها را قبلا آزموده بودیم، اما این بار باید این روش‌ها را در عمق یک و نیم کیلومتری دریا انجام بدهیم و عملا هیچ یک از این روش‌ها برای چنین عمقی قبلا مورد آزمایش قرار نگرفته بودند و اولین باری است که در چنین عمقی با چنین مساله‌ای روبه‌رو می‌شویم. در همین حال این شرکت قرار است برنامه نجات دیگری را در روزهای پیش رو در دستور کار قرار دهد. در این عملیات مانورهای پیچیده‌ای برای زیردریایی‌های رباتیک طراحی شده تا شاید بتوانند از بیرون جلوی این نشت را بگیرند.

در حالی که این تلاش‌ها ادامه دارد محیط زیست بهای سنگینی بابت این تصادف می‌پردازد. بخش‌های وسیعی از آب‌های خلیج مکزیک آلوده شده‌اند و انبوهی از گونه‌های جانوری از پرندگان و ماهی‌ها دچار لکه‌های نفتی شده‌اند.



تازه بعد از جلوگیری از نشت نفت باید بخش مهم‌تر و پردردسرتری از عملیات نجات یعنی نفت‌زدایی از این منطقه وسیع آغاز شود. روش‌های موجود هیچگاه در این ابعاد مورد آزمون قرار نگرفته است و اگر فرآیند نفت‌زدایی زودتر آغاز نشود، ممکن است دامنه آلودگی هر روز توسعه بیشتری پیدا کند. روزهای پیش‌رو روزهای پردغدغه‌ای برای علاقه‌مندان محیط زیست از یک سو و از سوی دیگر مقام‌های شرکت بریتیش‌پترولیوم است که اعتبار خود را از دست رفته می‌بینند و همچنین روزهای سختی برای سیاستمداران آمریکاست که نگرانند مردم آنها را متهم به عدم توانایی کنترل بحران کنند؛ همان اتهامی که دموکرات‌ها هنگام فاجعه طوفان کاترینا، دولت بوش را به آن متهم کردند.


نخستین تصاویر سوفیا

ناسا رصدخانه جدید خود را آزمایش کرد. تلسکوپی بزرگ که درون یک هواپیمای جت جا سازی شده است نخستین تصویر خود را در خلال پروازی در شب تهیه کرد. این پرواز شروع به کار رسمی این رصدخانه فروسرخ بود که به نام سوفیا (SOFIA)  شناخته می شود و یک بار به دلیل مسایل مالی تا مرز تعطیلی پیش رفته بود.

سوفیا که نام ان مخفف، رصدخانه استراتوسفری برای نجوم فروسرخ(The Stratospheric Observatory for Infrared Astronomy) است، در حقیقت یک بویینگ 747 بهسازی شده است که در عرشه آن یک تلسکوپ دو نیم متری که ساخته آژانس فضایی آلمان است نصب شده است و در ارتفاعی در حدود 12 کیلومتری از سطح دریای آزاد پرواز می کند.

تصویری از مشتری که توسط سوفیا تهیه شده است


در این ارتفاع رصدخانه بالاتر از بیش از 99 درصد بخار آب موجود در جو قرار دارد. لایه ای که بخش عمده پرتوهای فروسرخ را به خود جذب کرده و مانع رسیدن آن به زمین می شود. سوفیا با پرواز بر فراز این لایه می تواند حدود 80 درصد نور فروسرخی که یک تلسکوپ مداری می تواند دریافت کند را جمع آوری کند. بدین ترتیب این رصدخانه برای بررسی پدیده هایی همچون تحول ستاره ها و سیارات در کهکشان راه شیری به کار گرفته خواهد شد.

این رصدخانه نخستین بار چهارشنبه گذشته از مرکز تحقیقات پرواز های فضایی دریدن در پالمادل کالیفرنیا نخستین پرواز رصدی شبانگاهی خود را انجام داد و نخستین تصاویر خود را تهیه کرد. به گفته کارشناسان تصاویر تهیه شده در طول این پرواز 6 ساعته آن قدر خوب بوده اند که بتوانند تحقیقات پیشگامی را در حوزه نجوم فروسرخ صورت دهند.

بیش از 1 میلیارد دلار برای این رصدخانه پرنده هزینه شده است . ناسا تصمیم دارد هفته ای چند بار سوفیا را به پرواز درآورد و این کار را برای مدت 20 سال ادامه دهد.

 آلبومی از تصاویر سوفیا را می توانید اینجا ببینید


شاید آخرین فرود اتلانتیس

چهارشنبه گذشته شاتل فضایی اتلانتیس، پس از به پایان رساندن ماموریتش در ایستگاه بین المللی فضایی به زمین بازگشت تا سی و دومین و شاید آخرین فرود خود را تجربه کند.

شاتل فضایی اتلانتیس با فرود خود در ایستگاه فضایی کندی عملا شمارش معکوس پایان کار شاتل های فضایی را آغاز کرد.هیچ برنامه برنامه ریزی شده ئدیگری برای پرواز اتلانتیس وجود ندارد و تنها در یکی از ماموریتهای بعدی این شاتل در حالت آماده باش قرار می گیرد تا در صورت نیاز و شرایط اضطراری برای امداد خدمه شاتل فضایی دیگر به مدار پرواز کند و این موضوعی است که تا کنون در تاریخ شاتل ها رخ نداده است.

بدین ترتیب با 2 پرواز دیگر شاتل های دیسکاوری و اندیور داستان طولانی شاتل ها برای همیشه به پایان می رسد.

شاید دیگر هیچ وقت شاتل ها به فضا پرواز نکنند و بشر با یکی از کارآمد ترین ابزارهای فضایی خود برای همیشه خداحافظی کند. البته این امکان نیز وجود دارد که در اثر برخی مذاکرات تا چند ماموریت اضافی برای شاتل ها در نظر گرفته شود اما این موضوعی است که هنوز هیچ قطعیتی برای آن متصور نیست.

با بازنشسته شدن شاتل ها و بر اساس برنامه جدید ناسا (شماره 196 ماهنامه نجوم را ببینید) سفر به مدارهای پایی و ایستگاه فضایی به آژانس فضایی روسیه و بخش خصوصی واگذار خواهد شد.

از هم اکنون چندین موزه بزرگ به دنبال خرید شاتل ها پس از بازنشستگی هستند و مقامات حداقل در یک مورد قول مساعدی در این باره به موزه هوا و فضا اسمیتسونین داده اند و قرار شده است شاتل فضایی دیسکاوری پس از بازنشستگی به این موزه اهدا شود جایی که هم اکنون شاتل فضایی اینترپرایز که نسخه آزمایشی شاتل های فضایی بود را نیز در اختیار دارد. هر یک از موزه هایی که بخواهند آتلانتیس یا اندیور را در اختیار بگیرند و همینطور اسمیتسونین که قول در اختیار گرفتن دیسکاوری را گرفته است باید مبلغ ٢٨/٨ میلیون دلار به ناسا بپردازند


حلقه دود آتشفشان

اگر شما جزو کشانی هستید که قلیان یا سیگار می کشید و گاه گداری برای تحت تاثیر قرار دادن بقیه دود بازدم را مانند حلقه ای کوچک به هوا می فرستید، بهتر اس خیلی نسبت به این توانایی خود مغرور نشوید چون رقیب بسیار جدی برای حلقه کردند دود آن بیرون منتظر شما است.

عکس این صفحه نمایی است که از آتشفشان معروف ایسلند (Iceland's Eyjafjallajökull volcano) تهیه شده است و در آ منظره شگفت انگیز تولید دودی حلقه ای توسط این آتشفشان ثبت شده است.


این حلقه که تصویر آن توسط دونا و استیو اومیرا ثبت شده است، چند دقیقه ای بر فراز این قله دوام آورد و سپس نا پدید شد.

چنین پدیده ای در دیگر آتش فشان ها ی فعال جهان نیز مشاهده شده است که یک یاز هیجان انگیز ترین آنها زمانی بود که کوته اتنا در ایتالیا فواران کرد. در آن دوره قله آتنا در یکی از رویدادهای پس از فوران خود در هر روز چند 100 حلقه دودی عظیم الجثه تولید می کرد. هنوز ساز و کار شکل گرفتن این حلقه ها مشخص نیست اما مانند دود سیگار، باید خروجی مدور و دود پرفشاری وجود داشته باشد تا این حلقه ها شکل بگیرند.

دونا و استیو امرا همکاران نشنال جئوگرافی بوده و خودرا شکارچیان آتشفشان ها می نامند. این دو اخیرا تورهایی را برای علاقمندان بازدید از این آتشفشان رهبری کرده اند.