پوريا ناظمی

اسکاری که به صاحبان مقاله در عصب شناسی رسید!

 

امسال درباره اهدای جوایر اسکار حرف و حدیث های بسیاری مطرح شد اینکه آیا فیلم برگزیده واقعا باید اسکار را می گرفت یا اینکه چطور جای کارگردانی مانند کریستوفر نولان در بین نامزدهای بهترین کارگردانی خالی بود و یا اینکه هیچ اثری از جزیره شاتر در فهرست نامزدها نبود و دهها نمونه بحث دیگر که همیشه پس از چنین جوایزی به وجود می آید. اما تقریبا همه در یک مورد اتفاق نظر داشتند و آن اینکه جایزه بهترین نقش اصلی زن به شایستگی به ناتلی پورتمن رسید.

 

بازیگر توانایی که بازیهای فراموش نشدنی در طی این سال ها از خود نشان داده است از نوجوانی اش با لئون گرفته تا نقش بی نظیرش در V for Vendetta و نقش پدمی در جنگ های ستاره ای و آخرین فیلمش قوی سیاه.

بسیاری از ما تا کنون از بازی های او لذت برده ایم اما شاید کمتر کسی بداند که ناتالی پورتمن در دوره اوج بازیگریش به هاروارد رفت تا به مطالعه روان شناسی بپردازد. او در سال 1999 وارد هاروارد شد و تا سال 2003 تحصیلاتش را در این دانشگاه ادامه داد برای آنکه بتواند در امتحانات شرکت کند در نمایش افتتاحیه قسمت اول جنگ ستارگان : تهدید شبح شرکت نکرد. همان زمان به روزنامه نیویورک پست که از او در باره تاثیر درس بر حرفه اش پرسیده بود پاسخ داد حتی اگر درس خواندن به قمیت از دست دادن حرفه اش تمام شود این کار را خواهد کرد چرا که معتقد است باهوش تر از آن است که فقط یک هنرپیشه سوپر استار باشد.

او دوره تحصیلات تکمیلی اش را در دانشگاه اورشلیم گذراند و یک دوره هم به عنوان استاد میهمان در دانشگاه کلمبیا گفتارهایی را در باره ترور و ضد ترور به بهانه فیلم V for Vendetta ارایه داد.

ناتالی پورتمن که نام اصلیش ناتلی هرشلاگ است در دوره دانشجویی اش در هاروارد دستیار تحقیقاتی پرفسور استفان کاسلین در آزمایشگاه نورو سایکولوژی این دانشگاه بودو در همین آزمایشگاه بود که او وارد تحقیقاتی شد که منجر به انتشار مقاله  علمی مشترک از او شد. این تحقیقات به بررسی نحوه توسعه لوب پیشانی یا لوب قدامی (بخشی از مغز) و دانش بصری در کودکان می پرداخت.

موضوع این تحقیق در این رابطه با دوام اشیا بود یعنی قابلیتی که مغز انسان می تواند با کمک آن تشخیص دهد زمانی که جسمی از مقابل دیدگان او حذف می شود هنوز در جایی وجود دارد و با ندیدن جسم الزاما آن جرم نابود نشده است. این توانایی در نخستین سال های کودکی به دست می آید و دانشمندان معتقد بودند لوب قدامی در این مورد نقش دارد اما روش معینی برای تعیین آن نمی دانستند.

تحقیقی که پورتمن در آن مشارکت داشت به رهبری دکتر ابیگل بیرد صورت گرفت و از روش جدیدی برای اندازه گیری و تعیین توابع مغزی بهره می برد که طیف نگاری نزدیک به فروسرخ نامیده می شد.

ایده استفاده از این سیستم بر این مبنا استوار بود که نور نزدیک به فرو سرخ می توانست از استخوان های جمجمه عبور کند و از سوی دیگر رگ های خونی با توجه به غلظت اکسیژنی که حمل می کنند بازتاب های متفاوتی در برابر این نور از خود بروز می دهند. شما می توانید این نور ار به لوب پیشانی بتابانید و آزمون را انجام داده و ببینید در کدام بخش ها تراکم خونرسانی غنی از اکسیژن را دارید. حسن بزرگ این فناوری این بود که استفاده از آن برای کودکان خطری در بر نداشت. 

برایاین آزمایش اسباب بازی را مقابل کودک قرار می دادند و یک دفعه آن را زیر لباس آزمایشگر پنهان می کردند کودکانی که این مهارت را به دست نیاورده بودند از جستجوی اسباب بازی منصرف می شدند اما آنهایی که این مهارت را داشتند در اطراف لباس آزمایشگر به دنبال آن می گشتند و در این شرایط از مغز این کودکان این اسکن تهیه می شد. 

در این آزمایش برای 4 هفته روی 20 کودک آزمایش صورت گرفت که سن آنها بین 5 تا 12 ماه بود و محققان برای نتیجه گیری اسکن ها را در زمان های مختلف برای کودکان تکرار می کردند. این آزمایش منجر به این کشف شد که هنگامی که کودک درک می کند جرم ناپدید شده هنوز وجود دارد لوب قدامی به شدت درگیر می شود و در نتیجه این بخش از مغز در این مهارت ذهنی نقش دارد ضمن اینکه این آزمایش توانست کاربردی بودن استفاده از طیف نگاری نزدیک فروسرخ را برای کودکان تایید کرد.

نتیجه این تحقیقا ترد قالب مقاله ای در ژورنال نوروایمج منتشر شد و البته ناتالی آن را با نام واقعی اش امضا کرد. تا کنون بیش از 20 تحقیق بر پایه یافته های این مقاله با موفقیت ارایه شده است. متن کامل مقاله ناتالی و همکارانش را می توانید در اینجا بخوانید. البه این اولین بار نبود که از پورتمن مقاله ای علمی منتشر می شد با وجود این،  این تنها مقاله دوره دانشگاهیش در هاروارد به شمار می رود.

شاید درس های دوران هاروارد به ناتالی پورتمن کمک کرد تا نقش خود در قوی سیاه را چنین تاثیر گذار بازی کند.

اما نکته جالب تر از تحصیلات دانشگاهی پورتمن یا همان ناتالی هرشلاگ (Natalie Hershlag) در این است که اگر این واقعیت را در نظر بگیرید که کالین فرت برنده جایزه اسکار بهترین نقش اول مرد در اسکار سال جاری که به دلیل بازی در فیلم سخنرانی پادشاه این اسکار را به دست آورد نیز مقاله ای علمی در زمینه نورو ساینس به نام خود دارد، در این صورت هر دو بازگیر برنده نقش اول زن و مرد اسکار امسال دارای مقاله های تحقیقاتی در زمینه نورو ساینس بوده اند.

این شاید اتفاقی باشد که تا سال ها تکرار نشود که برندگان اسکار بهترین بازیگر زن و مرد پیشینه علمی نیز داشته باشند.

 

 

 

 


خالقان جهان های نو از آینده سینما گفتند

فکر می کنم همه می دانند که من عاشق فیلم های علمی تخیلی خوب هستم. راستش از این موضوع خیلی هم راضیم هرچند می دانم این اعتراف مرا از حلقه دوستداران رسمی سینما شاید بیرون بیاندازد و باعث شود از دید بقیه آدمی غیر جدی و فاقد درک هنری به نظر برسم اما خوب واقعیت همین است و من با این سبک فیلم ها و داستان ها بزرگ شده ام  ،اما بیشتر از علمی تخیلی من عاشق ایده پردازان آینده نگرانی هستم که برای داستان خود دنیایی جدید را خلق می کنند و همیشه فراسوی امکانات جدید پیش می روند و سعی می کنند دنیایا ساخته ذهن خود را تکمیل کنند و برای روایت آن جزییات آن را آشکار کنند و حتی دست به ساخت تاریخچه و اصل و نسب آن دنیا بپردازند.

برای همین است که ارباب حلقه ها را دوست دارم. مدتی است به خاطر یکی از پروژه هایم روی ارباب حلقه با دقت بیشتری کار می کنم و می بینم چقدر همه چیز سر جای خودش است و این داستان علاوه بر روایت اسطوره ای و اخلاقی ، چقدر جهانی دقیق را ساخته است.

وقتی به جهان سینما می رسم تجلی این طرز کار را در دو نفر بیشتر از بقیه می بینم : جرج لوکاس و جیمز کامرون. خالقان جهان جنگ های ستاره ای و اواتار. کسانی که نه تنها از ساخت دنیا های جدید ترسی ندارند که آنها را در نظمی بی نظیر می سازند و برای ساختن آنها امکانات موجود دنیای خودمان را نیز تغییر می دهند.

سینما پس از جنگ ستارگان تغییر کرد همانگونه که آواتار دوباره سینما را اختراع کرد. در کنار این محصولات خود خالقان این دنیا ها هستند که برای من جذابند. مردانی که از تجربه چیزهای جدید و رفتن به راه های تازه نمی هراسند.

به همین دلیل دنبال کردن اخبار آدم هایی مانند لوکاس  و کامرون یکی از سرگرمی های من است و وقتی این دو خط خبری در یک نقطه به هم گره می خورد دیگر نمی توانم هیجان زدگی ام را نشان ندهم

هفته پیش در کنفرانس صاحبان سالن های نمایش سینمایی که در لاس وگاس برگزار شد جرج لوکاس و جیمز کامرون با هم برروی صحنه قرار گرفتند تا از آینده سینما، گام های بزرگ گبعدی و آینده 3 - بعدی بگویند. می توانید خبرش را اینجا بخوانید .

بلافاصله بعد از این نشست بود که خبر قرار داد 3 بعدی سازی قسمت اول جنگ های ستارگان رسما اعلام شد اما حضور این دو ریو صحنه و این تصویر بهانه ای بود برای نوشتن این پست.

 ویدیو سخنرانی جیمز کامرون در کنفرانس تد را هم این بالا به اشتراک گذاشتم تا آنها که فقط فیلم های او را دیده اند فرصتی پیدا کنند تا نگاهی به ایده هایش بیاندازند.


روز نجوم و سال جهانی شیمی

امسال از سوی سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی ملل متحد ، یونسکو و اتحادیه جهانی شیمی محض و کاربردی ، سال جهانی شیمی نامگذاری شده است. در ایران رشته شیمی اگرچه در سالهای اخیر در جوامع دانشگاهی مورد توجه جدی قرار گرفته و یکی از رشته هایی است که بیشترین تولید مقالات در آن اتفاق می افتد و  با توجه به پتانسیل بسیار عالی که این رشته برای ترویج علم دارد به نظر می رسد کار چندانی در زمینه ترویجی این دانش در جامعه صورت نگرفته باشد. 

البته مگر در زمینه نجوم با آن همه امکانات و گروه های فعالش چه کاری انجام شد که الان بخواهیم از جامعه شیمی دان های کشور انتظار داشته باشیم اما به هر حال آزمایش های شیمی ، بازی با مدل های مولکولی، برخی آزمایش های ساده برای نوجوانان و کودکان  ،می تواند آن قدر تاثیر گذار باشد که آنها بقیه زندگی خود را وقف دانش کنند  برای همیشه مسیر زندگیشان را عوض کنند.

من دقیقا نمی دانم در کشور چه کارهایی برای استفاده از فرصت سال جهانی شیمی انجام شده است . در نقشه قرار گرفته در سایت این سال در بخش ایران می توان نام های زیادی را دید اما امیدوارم کارها بهتر از آنچه در سال فیزیک و نجوم گذشت اتفاق بیفتد.

اما فرصت بی نظیری برای نجومی ها وجود دارد که به این جشن جهانی بپیوندند. مطابق سنت همه ساله امسال هم مراسم بهاره روز نجوم برگزار می شود. اتحادیه جهانی نجوم روز 7 ماه می یا 17 اردیبهشت را به عنوان روز نجوم اعلام کرده است که بنا بر قانون روز های نجوم که باید در تعطیلی آخر هفته باشد روز جمعه 16 اردیبهشت روز نجوم در ایران خواهد بود. 

گروه ها و مراکز علمی و نجومی مختلف کشور حتما برای امسال برنامه های متعددی را هماهنگ کرده اند که بسیاری از آنها شبیه به برنامه های سال های قبل است اما امسال این فرصت وجود دارد تا با همکاری بخش شیمی روز نجوم را با تم سال جهانی شیمی برگزار کرد. این فرصت به ویژه برای گروه ها و مراکزی که در دانشگاه ها فعالند وجود دارد که با دعوت از بخش شیمی برنامه های مشترکی را ترتیب دهند و به ویژه برروی شاخه هیجان انگیز شیمی ستاره شناسی یا Astrochemistry  تمرکز کنند. این فرصت بی نظیری است که در کنار فعالیت های ترویجی نجوم امسال شیمی و آزمایش های هیجان انگیزش برای مردم معرفی شوند و از سوی دیگر کاربرد شیمی در ستاره شناسی که یک یاز رشته های بسیار فعال هم هست معرفی شود.

شاید بدین ترتیب بتوان 16 اردیبهشت را به روز نجومی متفاوت از سال های قبل تبدیل کرد سالی که واقعا یک تم ویژه برای برنامه ها یآن رد نظر گرفته شده باشد.


استوانه کورش به روایت دکتر رزمجو

فکر می کنم اگر اتفاق خاصی نیفتد حوالی 20 فروردین پایان اقامت موقت استوانه کورش در موزه ملی باشد و این بدان معنی است که اگر تا کنون فرصت نکردید این اثر تاریخی را از نزدیک ببینید شاید تنها تا 18 فروردین برای بازدید از این شی بی نظیر و استثنایی فرصت داشته باشید. 

عکس از خبرگزاری مهر

اگرچه شاید این قطعه یکی از معروف ترین قطعات باستانی مربوط به تمدن ایرانی باشد و شاید کمتر قطعه تاریخی به اندازه استوانه کورش در بین مردم ما مشهور باشد، اما متاسفانه این معروفیت کمکی به درست شناخته شدن این اثر نکرده است و هاله ای از بد فهمی ها و اشتباهات رایج در اطراف این اثر وجود دارد.

انبوهی از ترجمه های نادقیق از این اثر در بین مردم پراکنده شده است و از سویی افسانه های متفاوتی و متعددی نیز در اطراف این شی وجود دارند. متاسفانه پیدا کردن منبعی که اطلاعات درست و دقیق و در عین حال دست اولی از این اثر در اختیار علاقمندان بگذارد چندان کار ساده ای نیست.

اگر شما هم به بازدید این اثر رفته اید و یا علاقمندید نسبت به خود این استوانه و تاریخچه این شی کم نظیر تاریخی اطلاعاتی دست اول به دست بیورید پیشنهاد می کنم کتاب «استوانه کورش بزرگ، تاریخچه و ترجمه کامل متن» اثر دکتر شاهرخ رزمجو، همکار بخش خاور میانه موزه بریتانیا را مطالعه کنید. این کتاب را نشر فرزان روز و با شمارگان 3200 نسخه در چاپ اول منتشر کرده است. 

دکتر رزمجو این فرصت را داشته است که از نزدیک این استوانه را بررسی کند و ترجمه ای که هم اینک نیز در موزه ملی ایران به عنوان ترجمه استوانه منتشر شده است ، ترجمه ای است که وی مستقیما از روی لوح انجام داده و متن آن را به فارسی باز گردانده است.

البته اگر می خواهید فقط ترجمه این استوانه را داشته باشید به این صفحه مربوط به ترجمه استوانه در سایت موزه بریتانیا بروید و یا از صفحه مخصوص استوانه کورش در سایت این موزه دیدن کنید.

این کتاب در کنار متن ترجمه ،اطلاعات با ارزشی از کاشف استوانه، محل کشف، تاریخچه ترجمه های این اثر و کشف قطعات تازه از این استوانه در موزه بریتانیا و نکات خواندنی دیگری را به زبانی عامه فهم در اختیار خواننده می گذارد. 

 

 


سرانجام، نخستین تصویر عطارد از مدار

 

سرانجام نخستین مجموعه داده هایی که فضا پیمای مسنجر از مدار سیاره عطارد به زمین ارسال کرده بود مورد بررسی قرار گرفت و نخستین تصویری که تا کنون ابزاری ساخت دست بشر از مدار سیاره گریز پای عطارد ، از سطح این سیاره تهیه کرده است منتشر شد.

این تصویر بامدار روز گذشته (9 فروردین) و ساعت 5:20 به وقت شرق آمریکا تهیه شد محل تصویر برداری در عرض 62.1 درجه جنوبی و 18.4 درجه شرقی سیاره عطارد قرار دارد و تفکیک موجود در این تصویر مقدار 2.7 کیلومتر در هر پیکسل است. این تصویر که توسط دوربین زاویه باز WAC که برروی عرشه فضا پیمای مسنجر نصب شده ، تهیه شده است البته تنها عکسی نبود که مسنجر از عطارد به زمین ارسال کرده است. 

NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/

Carnegie Institution of Washington

پیش از ارسال داده ها به زمین 363 تصویر دیگر از عطارد تهیه شده و این داده ها هم اکنون در حال بررسی در مرکز کنترل ماموریت است و قرار است امروز (10 فروردین ) در یک کنفرانس رسانه ای آنلاین معرفی شوند. 

اما شب گذشته این تصویر به عنوان پیش درآمد تصاویری که قرار است امشب منتشر شوند در اختیار مردم قرار گرفت.

گودال اصلی که در این تصویر دیده می شود و از ان رگه های درخشان بیرون زده است گودال دبوسی است . گودالی که به واسطه رگه های درخشان بیرون زده از آن برای دانشمندان فوق العاده جذاب است. دبوسی نام خود را از آهنگساز فرانسوی اواخر قرن 19 و اوایل قرن 20 به نام کلود دبوسی وام گرفته است. در سمت چپ و غرب این دهانه اما دهانه مرموز ماتابه ئی قرار دارد که نام خود را از هنرمند ژاپنی قرن 16 و 17 ایواسا ماتابه ئی گرفته است. این عارضه به دلیل وجود رگه های تیره رنگ اطراف آن برای دانشمند جذاب به شمار می روند.

این آغاز فعالیت های تصویر برداری سطحی عطارد است که در برنامه پیش بینی شده مسنجر قرار گرفته است.

فضا پیمای مسنجر پس از ورود موفق به مدار عطارد به نخستین فضا پیمای زمینی تبدیل شد که به طور مستقل به بررسی سیاره کمتر شناخته شده و کوچک منظومه شمسی می پردازد.

عطارد اگرچه در رده سیاراتی است که در طول تاریخ انسان با آن آشنا بوده است اما به دلیل نزدیکی به خورشید و انتقال سریع میان آسمان صبحگاهی و شامگاهی فرصت بررسی دقیق خود را به منجمان زمینی نمی داد و تا پیش از مسنجر تنها سیاره از سیارات داخلی منظومه شمسی بود که بررسی جامعی روی آن صورت نپذیرفته بود.

عطارد منبعی از سوال های بی پاسخ برای دانشمندانی است که امیدوارند به کمک ماموریت مسنجر به تعدادی از انها پاسخ دهند