پوريا ناظمی

نقدی که هنوز هم وارد است

 

1- من باید صمیمانه از همه دوستان تشکر کنم با فعال شدن گروههای ایرانی و تلاشی که خانم ندا مبرا انجام دادند نقشه ای که در پست قبلی نشان داده بودم کاملا عوض شده است ایران اکنون از نظر تعداد چهارمین کشور فهرست برگزار کنندگان است و امیدوارم از نظر محتوا نیز همطراز دیگر کشور ها این رویداد را برگزار کند
اخیرا مطلبی را در جام جم در باره این پروژه نوشتم که لینکش اینجا است .  خواهش دیگر این است که گروههایی که هنوز رویداد را ثبت نکرده اند آن را ثبت کرده و همه در ارسال گزارش ها و عکس ها جدی باشند.
2- یکی دو هفته پیش در ستون مکث روزنامه جام جم نقدی درباره وضع برگزاری سال نجوم نوشتم که در پی می آید. همان شب سیاوش صفاریان پور آن نقد را بهانه ای برای سوال از رییس انجمن نجوم ایران در باره این سال کرد.
هیچگاه مخاطب من در آن نقد آقای دکتر قنبری و انجمن نجوم ایران نبود. دکتر قنبری را از سالهای دانشجویی در مشهد از نزدیک می شناسم و آن قدر به شناختم اطمینان دارم که بدانم ایشان از هیچ تلاشی برای برگزاری موفق این سال کوتاهی نمی کند اما برگزار کننده این سال فقط انجمن نجوم ایران نیست و ستاد تشکیل شده از گروهها و نهادهای بسیاری تشکیل شده است که این وظیفه به همه آنها باز میگردد. 
این نقد به نظرم هنوز پا برجا است اگرچه باید از تلاش های انجمن تشکر کرد.
سال جهانی نجوم در انتظار تصمیم
از چند سال پیش که خبر رسید، اتحادیه بین‌المللی نجوم‌-IAU -قصد دارد سال 2009 میلادی را که چهارصدمین سالگرد رصد تلسکوپی آسمان از سوی گالیله است سال جهانی نجوم نامگذاری کند، بسیاری از علاقه‌مندان و دست‌اندرکاران نجوم حرفه‌ای و آماتوری ایران نیز امیدوار شدند، سال 2009 به نقطه جهش مهمی در تاریخ فعالیت نجومی ایران بدل شود و دلایل زیادی برای این امیدواری وجود داشت. 

نخست آن که ایران تجربه برگزاری 2 سال علمی (سال‌های ریاضی و فیزیک)‌ را پشت سر گذاشته بود و می‌توانست از تجربه این سال‌ها استفاده کرده، نقاط ضعف برگزاری آن را جبران کند، دیگر آن که برخلاف ریاضیات و فیزیک که در میان عموم مردم چندان مورد توجه نیستند، نجوم به ذات خود جذابیتی بی‌بدیل دارد که می‌تواند مردم را به طور کلی به تفکر در زمینه علوم دعوت کند و به این ترتیب، پشتوانه عمومی و علاقه مردمی را همراه خود دارد. از سوی دیگر آمارها نشان از فعال بودن جمعیت چند ده هزار نفره منجمان آماتور و حدود 2 میلیون نفر علاقه‌مند جدی در بدنه جامعه دارد و سال‌های گذشته تجربه‌های ارزشمندی در برگزاری برنامه‌های عمومی و ترویجی داشته است. سعادت‌شهر در استان فارس، جایزه ترویج علم جهان را به واسطه فعالیت‌های نجومی در اختیار دارد و مراسم روز جهانی نجوم در ایران، 2 بار جایزه جهانی ایده نو و بهترین برگزاری را در 6 سال گذشته از آن خود کرده است. ایران میزبان 2 رقابت رصدی مهم ماراتن مسیه وصوفی است. یک مجله حرفه‌ای 15 سال است که به ترویج نجوم می‌پردازد و حدود 7 سال است که یک برنامه تلویزیونی به نجوم اختصاص دارد. تجربه کسوف سال 78 و گذر زهره، همکاری‌های بین‌المللی، نقش موثر در ترویج علم و پتانسیل بالای نیروهای علاقه‌مند در سراسر کشور و در کنار آن، آغاز طرح رصدخانه ملی ایران همه و همه نه تنها باعث امیدواری علاقه‌مندان داخلی به موفقیت این سال می‌شد که باعث شد پدرو روسو، مسوول دبیرخانه این سال در گفتگو با «جام‌جم»، ایران را یکی از کشورهایی بداند که نقش کلیدی در این پروژه بر عهده خواهد گرفت، بویژه که حداقل 2 پروژه بین‌المللی این سال از سوی ایرانیان معرفی شده است اما آنچه در عمل رخ داده، بسیار دور از انتظار است. در‌حالی‌که این سال با استقبال گسترده رسانه‌ها و علاقه‌مندان در ایران آغاز شد و حتی دکتر واعظ‌زاده، معاون علمی ریاست‌جمهوری در یادداشتی در روزنامه «جام‌جم» آغاز این سال را تبریک گفت، اما اکنون با گذشت حدود 2 ماه از آغاز آن،‌ هنوز از برنامه‌ریزی‌های ملی (یا حداقل اعلام رسمی این برنامه‌ها)‌ خبری نیست. هنوز ستاد برگزاری و دبیر این سال مشخص یا معرفی نشده و برنامه‌های مهمی که می‌تواند به رشد دانش در ایران کمک کند، معطل مانده است.

تنها برنامه‌های منفردی از سوی دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و گروه‌ها یا افراد علاقه‌مند دنبال می‌شود و پروژه‌های جهانی نیز از سوی خود گروه‌ها پیگیری و دنبال می‌شود. شاید اغراق‌آمیز نباشد، اگر بگوییم در این رویداد جهانی افراد در حالی شروع به نواختن سازهای خود کرده‌اند که رهبری برای این ارکستر وجود ندارد.زمان بسرعت در حال گذر است، 2 ماه از آغاز سال جهانی نجوم سپری شده و هنوز معلوم نیست آیا ما قرار است سال ملی نجوم را اعلام کنیم یا خیر؟ 10 ماه باقیمانده هم بسرعت سپری خواهد شد و اگر مسوولان هر چه سریعتر نسبت به هماهنگی‌های لازم، تخصیص بودجه و کارهای لازم برای هر عملکرد ستادی دیگر اقدام نکنند، ایرانیان، فرصت طلایی ترویج علم و رشد علمی را از دست خواهند داد. اگر در سال‌های قبل مانند سال ریاضیات و فیزیک می‌شد برخی نواقص را بر گردن کمی تجربه یا کمی زمان نهاد، این بار هیچ عذری پذیرفته نخواهد بود.