پوريا ناظمی

میعاد با هابل



جام جم : با پایان یافتن شمارش معکوس، امروز ایستگاه ساحلی پرتاب‌های فضایی کیپ‌کندی در ایالت فلوریدا، بار دیگر غرش موتورهای پیشرانی را تجربه خواهد کرد که 7 فضانورد را به ماموریتی تاریخی ببرد، اما این بار اندکی آنسوتر از جایی که شاتل فضایی آتلانتیس به فراسوی آسمان پرمی‌کشد، شاتل فضایی دیگری ایندیور نیز دماغه‌اش را رو به آسمان گرفته و آماده است هر لحظه که لازم شد، برای امداد فضانوردان آتلانتیس به آسمان پربگشاید.
چنین اتفاقی آماده‌باش یک شاتل هنگام پرواز دیگری تاکنون در پروازهای فضایی رخ نداده و آنچه باعث شده چنین تدارک بزرگی برای یک ماموریت فضایی دیده شود، هدف آن است. این بار و برای آخرین‌بار در تاریخ شاتل‌های فضایی، این ابزارهای رفت و آمد فضایی به مقصدی غیر از ایستگاه بین‌المللی خواهند رفت؛ جایی حدود 500 کیلومتری سطح زمین آتلانتیس وعده ملاقاتی با تلسکوپ فضایی هابل دارد.

این ابزار گرانقیمت که در مدت 45 دقیقه‌ای که به دور زمین می‌چرخد قریب به صدهزار دلار هزینه صرف آن می‌شود و گفته می‌شود اگر تمام اجزای آن را از طلای ناب می‌ساختند، قیمتش ارزان‌تر از آن چیزی می‌شد که اکنون هست، توانسته است انقلابی در دانش ایجاد کند. با کمک این تلسکوپ بود که اجزای ظریف سیارات را دیدیم، کهکشان‌های دوردست را بررسی کردیم، تا مرزهای دوران تاریکی جهان و تا 13 میلیارد سال پیش در تاریخ سفر کردیم، به معماهای بسیاری پاسخ گفتیم و با هزاران معمای جدید روبه‌رو شدیم. هابل از سال 1990 میلادی که به مدار زمین رفت تاکنون 4 بار میزبان شاتل‌های فضایی بوده و هر بار فضانوردان سعی کرده‌اند با انجام تعمیراتی توانایی آن را افزایش دهند، اما امروز آخرین‌باری خواهد بود که این چشمان تیزبین بشر میزبان شاتل‌های فضایی است تا با نصب ابزارهای جدید و تعمیر قسمت‌های آسیب‌دیده، هابل بتواند تا سال 2014 به ماموریت خود ادامه دهد و بعد از آن برای همیشه بازنشست خواهد شد و دانشمندان به جانشین او چشم خواهند دوخت، تلسکوپی بزرگ‌تر به نام جیمز وب که قرار است در فراسوی ماه قرار گیرد و مرزهای دیده شده کیهان را افزایش دهد.

ماموریت تعمیر امروز اما داستانی طولانی را تا لحظه پرتاب، پشت سر گذاشت، پس از سقوط شاتل فضایی کلمبیا انجام این ماموریت به دلیل مسائل ایمنی لغو شد. اما این تصمیم ناسا با اعتراض بسیاری از دانشمندان مواجه شد و فشار مجامع علمی تا حدی شدت گرفت که ناسا مجبور شد بار دیگر این ماموریت را در دستور کار قرار دهد، ماموریتی که هزینه آن بیش از یک میلیارد دلار برآورد شده است.

هابل هیچ سود مستقیمی برای فعالیت‌های اقتصادی ندارد و حتی امکان آن‌که یافته‌های علمی هابل در میان‌مدت به کار زندگی آسوده‌تر انسان بیاید نیز اندک است. آنچه هابل تولید می‌کند داده‌هایی برای علم ناب است، علمی که وظیفه‌اش شناخت جهان و جایگاه انسان در آن است. این علم به دنبال منفعت آنی نیست، قصد ندارد دنیار را در تسلط خود بگیرد یا آن را تغییر دهد، بلکه می‌خواهد آن را بهتر بشناسد و بهتر درک کند و در راه چنین هدفی هزینه‌های چندمیلیاردی و خطرات جدی، بهایی است که باید پرداخته شود. این ماموریت فراتر از همه دستاوردهای فنی‌اش پیامی برای همه مردم جهان دارد و آن این است که برای دانستن باید بهایی پرداخت. باید‌ برای آگاهی هزینه کرد و خطر را پذیرفت آنچه در برابر این هزینه‌ها به‌دست می‌آید، دامنه اندیشه و دانش انسان را در جهان افزایش می‌دهد و شاید به ما بیاموزد اندکی در این جهان وسیع باید متواضع‌تر بود.