پوريا ناظمی

هیولا از خواب بیدار شد

 

 10 سپتامبر 2008، مرکز کنترل برخورد‌دهنده بزرگ‌هادرونی (LHC) در مرکز تحقیقات بین‌المللی سرن (CERN) شاهد موجی از شادی و فریاد فرح‌بخش دانشمندان هسته‌ای بود. آن روز مقابل چشمان مردم جهان، گران‌ترین و بزرگ‌ترین ماشین علمی ساخت دست بشر، کار خود را آغاز کرد. دو پرتو پروتون، وارد مسیر دایره‌ای به محیط حدود 27 کیلومتر شدند، تونلی که در عمق زمین، مرز کشورهای سوئیس و فرانسه را پشت سر می‌گذاشت. دو پرتو در انرژی پایین حرکت شتاب‌دار خود را با موفقیت به انجام رساندند. قرار بود در این روز، دستگاهLHC گام اول را، به سوی ماموریت نهایی خود بردارد. اما در حالی‌که دانشمندان از روی مونتیورهای خود، موقعیت گردش این باریکه‌های پروتون را مشاهده کردند و آغاز به کار LHC این ماشین 10 میلیارد دلاری را جشن گرفتند، اتصال الکتریکی اشتباهی در بخشی از تفکیک‌کننده‌های سیستم باعث شد، جشن شادی خیلی‌زود پایان یابد و دانشمندان سرن، خود را برای تعمیر دستگاه آماده کنند.

بدشانسی‌های پیاپی سرن از همان‌جا آغاز شد، چند اتصال اشتباه که تشخیص آن در میان صدها کیلومتر سیم‌کشی، کاری نفسگیر بود، اعلام شدن همکاری یکی از دست‌اندرکاران این مجموعه با یک شبکه تروریستی و در نهایت، اتصال در یکی از جعبه‌های اتصال برق که علت آن پرتاب شدن نان از منقار یک پرنده رهگذر اعلام شد دوباره افسانه‌های مربوط به این ماشین را سر زبان ها انداخت. اما برای مهندسان و دانشمندان سرن این اتفاق‌های تلخ طبیعی بود، ماشینی در ابعاد و اندازه‌های این شتاب‌دهنده با توجه به فناوری‌های به‌کار رفته در آن، شانس بالایی برای بروز خطاهای پیش‌بینی نشده دارد. آنها کاری را طی سال گذشته به انجام رساندند که استیو مایرز، مدیر شتاب‌دهنده‌های سرن آن را پهلوانانه و در شان هرکول نامید، تعمیر هرکول‌وارLHC به پایان رسید تا شامگاه جمعه بار دیگر این ماشین که 15 سال صرف ساخت آن شده است آماده کار شود. حدود ساعت 10 شب به وقت محلی، دستور ورود پرتوهای پروتون به شتاب‌دهنده صادر شد و ساعاتی بعد دو رشته پرتو توانستند با موفقیت، مسیر شتاب‌دهنده را اما در انرژی بسیار پایین طی کنند. اما این تازه اول راه برای دانشمندان سرن است. هنوز تا رسیدن دستگاه به حداکثر زمان خود راه طولانی در پیش است. اگر همه چیز مطابق برنامه پیش رود این آزمایشگاه سال  بعد با نصف توانش آزمایش های خود را پی خواهد گرفت و در یک دوره خاموشی به بسیاری از نکات ضعف آن رسیدگی و بسیاری از مشکلات احتمالی آن حل خواهد شد. مشکلاتی که برخی از آنها از هم اکنون وجود دارد و عمده آنها به ابررساناهایی مربوط می شود که وظیفه خنک کردن برخی از بخش های سیستم تا نزدیکی صفر مطلق را بر عهده دارند. پس  از آن خواهد بود که سرانجام دستگاه با تمام قوا کار خود را آغاز خواهد کرد و برخوردی که سالها است همه منتظر آ ن هستند صورت خواهد گرفت. برخوردی که در آن دو پرتو پروتون با سرعت نزدیک به سرعت نور با هم تصادم خواهند کرد و در نتیجه آن بسیاری از اسرار کیهان آشکار خواهد شد. ذره گم شده جرم که به ذره خدا موسوم شده است آشکارخواهد شد. داده‌های چنان آزمایشی باعث خواهد شد اسرار بزرگ دیگری از ذرات بنیادی که هنوز ناشناخته مانده و همین‌طور اسرار زیادی از مهبانگ یا انفجار بزرگ آشکار و شاید خلقت دوباره‌ای در ابعاد بسیار کوچک‌ تکرار شود.

اما تا پیش از آن زمان، اگر همه‌چیز خوب پیش رود، هفته آینده سرن شاهد وقوع نخستین برخورد ذرات در این شتابگر، اما در انرژی‌های  بسیار پایین خواهد بود.