پوريا ناظمی

گیاه باستانی



فکر می‌کنید این توده بی‌شکل و عجیب و غریب که در میان بیابان رها شده است، چیست؟ زباله‌هایی که از یک کامیون حمل مواد گیاهی به بیرون پرتاب شده یا مواد حاصل از هرس کردن یک درخت بزرگ که اینجا وسط کویر به حال خود رها شده است و چند ساعت دیگر پلاسیده خواهد شد و از بین خواهد رفت؟

ممکن است هر فکری درباره این توده سبز رنگ به ذهنتان برسد، اما بعید است با یک نگاه به آن متوجه شوید که دارید به یکی از قدیمی‌ترین موجودات زنده زمین نگاه می‌کنید.

 

این گیاه بزرگ‌ترین نمونه گونه‌ای به نام «ولویچیا» است، گونه‌ای بشدت عجیب و غیرعادی که در خانواده کاج‌ها قرار دارد. البته از این گیاه انتظار تشابه ظاهری با کاج را نداشته باشید، چراکه این‌گونه باستانی و قدیمی بیشتر شبیه بوته پخش شده‌ای روی زمین است تا درخت تناوری مانند کاج. شرایطی که برای زیست این‌گونه لازم است، بسیار خاص و ویژه است. به طوری که ریچل سوزمن،‌ عکاس علمی نیو ساینتیست برای این‌که از این‌گونه عکاسی کند، مجبور شد تابه صحرای ناوکلفوت در نامیبیا سفر کند تا به ملاقات این گیاه 2000 ساله نایل آید؛ گیاهی که یکی از قدیمی‌ترین و عجیب‌ترین موجودات زنده روی زمین به شمار می‌رود.

این گیاه در منطقه‌ای خاص که هوای مه‌آلود دریا با آب و هوای صحرایی برخورد می‌کند (در خط ساحلی نامیبیا و آنگولا)‌ می‌تواند رشد کند. این گیاه به گونه‌ای تکامل پیدا کرده است که بتواند با رطوبت موجود در مهی که از دریا می‌آید، مواد اساسی حیات خود را تهیه کند و برای این کار ظاهر آن به شکل یک اختاپوس بزرگ درآمده است. ریشه‌های این گیاه حدود 2000 سال است که در اعماق زمین محکم شده‌اند و با آن ظاهر شگفت‌انگیزش طی این سال‌ها در برابر تندبادهای صحرا مقاومت کرده است.

این گیاه را نخستین بار گیاه‌شناسی به نام فردریش ولویتچ،‌ در سال 1859 کشف کرد. او در دفترچه خاطراتش درباره اولین ملاقات با این گیاه 2000 ساله نوشته است: وقتی این منظره را دیدم تنها کاری که توانستم انجام بدهم این بود که زانو بزنم و خیره به آن نگاه کنم. تمام مدت نگران بودم مبادا برگ‌های آن را لمس کنم و یکباره این گیاه از مقابل چشمانم ناپدید شود و بفهمم این موجود شگفت‌انگیز تنها یک خیال بوده است.

با این حال، این گیاه خیال نبود و هنوز هم محکم و استوار همان جایی که 2000 سال پیش از آن رویید، ایستاده است.