پوريا ناظمی

دی ان ای آقای تروریست

مدتی است که در حال فراهم کردن مقدمات انتقال به بخش آنلاین دانش روزنامه هستم. این روند به کندی صورت خواهد گرفت و فعلا کم و بیش مطالبی از من به طور اختصاصی در جام جم آنلاین منتشر می شود که در صفحه نخواهد آمد البته فعلا چون این انتقال کامل نیست همه مطالب هم زیر نظر من نیست و تا آن زمان که اگر اتفاق افتاد همین جا هم می نویسم مطالبی که آن طرف می گذارم را به همراه لینکش اینجا هم می گذارم

 

آیا آزمایش دی . ان . ای می تواند هویت اسامه بن لادن را تایید کند؟
چگونگی بررسی دی ان ای تحت تعقیب ترین فرد تاریخ
جام جم آنلاین: آیا مردی که در جریان حمله نیروهای آمریکایی به ویلایی در شهر ابوت آباد پاکستان کشته شد، اسامه بن لادن، یکی از مرموز ترین چهره های تاریخ معاصر جهان بود؟ دانش ژنتیک سعی کرده است به این پرسش پاسخ دهد

جام جم آنلاین: در حالیکه خبر مرگ اسامه بن لادن یکی از مخوف ترین تروریست های تاریخ باعث ایجاد موج بزرگی از واکنش های متفاوت شد، شاید مهمترین چالش پیش روی دولت ایالات متحده و ریاست جمهوری آن ، باراک اوباما، اثبات کشته شدن بن لادن در جریان عملیات کماندوهای گروه 6 بود.
منابع رسمی دولتی برای اثبات به قتل رساندن اسامه بن لادن اعلام کرده بودند از روش های متعددی برای تایید تعلق جسد به بن لادن استفاده کرده اند. تطبیق مولفه های صورت و همینطور آزمایش DNA از جمله اطمینان بخش ترین روش های مورد استفاده بود و در نتیجه این آزمایش ها بود که این مقامات اعلام کرده اند نمونه دی ان ای گرفته شده از جنازه قربانی با دی ان ای بن لادن تطبیق دارد.
اما آنها این نمونه گرفته شده از بدن مقتول را با چه چیزی تطبیق داده اند؟ نیروهای آمریکایی هیچ وقت بن لادن را در اختیار نداشته اند که نمونه ای از بدن وی که حاوی دی ان ای او باشد را در آرشیو خود ذخیره کرده باشند. پس اکنون از چه نمونه ای به عنوان مرجع این تطبیق استفاده کرده اند؟
مردیت ملنیک نویسنده علمی تایم در مقاله ای سعی کرده است این موضوع را روشن کند.
به نوشته او، دولت آمریکا مدعی است پیش از این مجموعه ای از نمونه های دی ان ای را از تعدادی از اعضا خانواده بن لادن ، در طی یک دهه تعقیب و گریز جمع آوری کرده است. یکی از این نمونه ها متعلق به خواهر بن لادن است که حدود یک سال قبل در اثر سرطان مغز در بیمارستان عمومی ماساچوست آمریکا درگذشت. پس از مرگ او به دستور دولت آمریکا بخشی از بافت مغزی او برای آزمایش های ژنتیکی از بدنش جدا شد که امروز به عنوان یکی از مراجع مقایسه به کار می رود.
به گفته مقامات رسمی بررسی هماهنگی دی ان ای نشان از آن دارد که با قطعیت 99.9 درصد جنازه مردی که در جریان حمله کماندوهای آمریکایی به ویلایی در شهر ابوت آباد کشته و به دریا انداخته شده است  از آن اسامه بن لادن بوده است. 
اما آیا ممکن است در زمان چنین کوتاهی این  آزمایش ژنتیک را با موفقیت انجام داد؟ در روش های پیشین که بسیار طولانی و پر هزینه بودند باید تمام صدها میلیون نوکلئوتید (مولکول هایی که از به هم پیوستن آنها رشته DNA ساخته می شود) میان دو نمونه با هم تطبیق داده می شد. اما در شیوه های جدید به جای تطبیق همه این پارامترها تنها بخشی از نشان گرهای ژنتیکی که باعث ایجاد تمایز میان افراد می شود مورد بررسی و مقایسه قرار می گیرد. علت این مساله هم این است که بخش عظیمی و در حد 99.9 درصد پارامترهای تشکیل دهنده رشته DNA  در افراد مختلف، به طور کامل  با یکدیگر مشابه بوده و تنها بخش کوچکی از آنها منحصر به فرد و متمایز کننده است.
در شرایط عادی و در آزمایشگاه های جنایی برای اینکه مطمئن شوند یک نمونه متعلق به یک شخص است یا نه نمونه پیدا شده در صحنه را با نمونه ای که مستقیما از مظنون گرفته می شود مقایسه می کنند، اما همین جا است که در باره بن لادن مشکل وجود دارد . هیچ نمونه ای که مستقیما از بن لادن به دست آمده باشد وجود ندارد و به همین دلیل پای خواهر ها و برادرهای او به ماجرا باز شد.
در همان بخشی از رشته DNA که در میان افراد مختلف متفاوت است ، قسمت های مشترکی میان افرادی که نزدیکی نسبی به هم دارند وجود دارد. یعنی خواهر ها و برادرهای یک شخص و والدین او هریک تشابه ژنتیکی خاصی را با شخص مورد نظر دارند.
 به همین دلیل محققان برای اطمینان از بن لادن بودن فرد کشته شده به مقایسه بخش متمایز کننده دی ان ای او با اشتراکات نمونه های متعلق به خانواده بن لادن پرداختند و بدین ترتیب مجموعه ای از دی ان ای های متعلق به خانواده بن لادن نقش مرجع مقایسه را ایفا کرده است و البته این تشابهات ژنتیکی به حدی قابل اطمینان است با قطعیت بسیاری بالایی می تواند هویت یک نفر را مشخصی کند. 
این آزمون در حقیقت پیش از اعلام عمومی خبر مرگ بن لادن توسط اوباما صورت گرفت و نتایج به قدری برای مراجع علمی آزمایش کننده اطمینان بخش بود که اوباما بتواند این موضوع را به مردم آمریکا و جهان اعلام کند.
این تطابق دی ان ای البته غیر از استفاده از چند مرجع ، ویژگی  خاص دیگری نیز داشت و آن سرعت انجام عملیات تطابق بوده است. کیت ایتون از مجله فست کمپانی در این باره می نویسد: 
«آزمون های رایج برای تطبیق هویت از طریق دی ان ای در حدود 14 روز به طول می انجامد. این آزمون بسیار دشوار است و لازم است چندین بار تکرار شود تا از تعلق نمونه به شخص مرجع اطمینان حاصل شود. اما این تنها راه انجام این آزمون نیست. در اواخر سال 2010 گروهی از دانشمندان دانشگاه آریزونا موفق به ساخت ماشینی شدند که می توانست تنها در عرض 2 ساعت و به طور خودکار این آزمایش را به انجام برساند. این نظر وجود دادرد که گروه درگیر عملیات ابوت آباد با این گروه تحقیقی در ارتباط بوده و از فناوری توسعه یافته توسط آنها یا فناوری مشابهی استفاده کرده باشند.»
اما آیا روش تطبیق دی ان ای روش کاملا دقیقی است؟
پاسخ این پرسش منفی است تشخیص  هویت به روش تطبیق دی ان ای حتی زمانی که نمونه مرجع متعلق به خود شخص باشد دقت 100 درصد را ندارد و زمانی که قرار باشد به جای خود شخص از بستگانش به عنوان مرجع استفاده کرد، این اطمینان باز هم کاهش پیدا می کند. البته از نظر احتمالاتی این عدم قطعیت بسیار پایین است و به زبان علمی می توان گفت احتمالی معادل 1 در 1 کوائدرلیون (در سیستم شمارگان ایالات متحده معادل عدد 1 و 15 صفر در مقابل آن و یا معادل یک میلیون میلیارد) وجود دارد که این جنازه متعلق به بن لادن نباشد. ا

گرچه این احتمال با سخت گیرانه ترین معیارها نیز قابل صرف نظر است اما برای کسانی که به نوعی تئوری توطئه در اعلام این خبر معتقد هستند، همین عدم قطعیت هم کافی است تا به شک خود ادامه دهند.