پوريا ناظمی

پذيرش قوانين بازي علم - به بهانه اعلام عمومی داروی ايرانی ايدز

شنبه 14 بهمن ماه 1385  
جام جم: کشور ما در مرحله بسيار مهمي از رشد علمي خود قرار دارد. برخي پژوهشگران معتقدند اگرچه ايران سابقه علمي طولاني اي در توليد علم در جهان دارد و در برهه هاي گوناگوني از تاريخ توانسته است نقش ممتازي در گسترش درک انسان از محيط اطراف خود ايفا کند ؛ اما رشد مشارکت کشورمان در فرآيند توليد علم به معني مدرن کلمه را بايد همزمان با انقلاب اسلامي دانست و بويژه رشد سريع اين مشارکت که در 10 سال گذشته رخ داده است را بايد نشانه اي از خود باوري ايرانيان در توانايي مشارکت در توليد علم مدرن دانست.
شايد بتوان گفت در چند سال اخير ما در بهار رشد توليد علم و مشارکت هاي علمي قرار گرفته ايم. شکوه و زيبايي اين بهار مي تواند هميشگي باشد به شرط آن که قوانين بازي در دنياي توليد علم را بپذيريم وگرنه بزودي اين بهار زيبا به خزان خواهد انجاميد ؛ يکي از آفتهايي که در چنين مقاطعي کشورهاي توليدکننده علم را که بتازگي وارد اين عرصه شده اند، تهديد مي کند. هر تحقيق علمي بايد مراحل گوناگوني را سپري کند. در جهان علم گاهي سالها زمان و سرمايه صرف تحقيقي مي شود که در نهايت ممکن است به نتيجه هم نرسد ؛ اما به قول اديسون ، هر راهي در علم که به نتيجه هم نرسد ، راهي جديد در پيشرفت علم به شمار مي رود. به همين دليل شکست در يک طرح تحقيقاتي و پذيرش آن و تلاش براي تصحيح آن نه تنها شکست محسوب نمي شود که عين پايبندي به روشهاي علمي است.
بسياري از فناوري هاي پزشکي نيز شامل چنين حکمي بوده اند و به همين دليل سعي مي شود بويژه در حوزه هايي که به زندگي عمومي بسياري از مردم گره مي خورد ، نظير حوزه هاي سلامت و درمان و پزشکي ، تحقيقات با دقت خاصي دنبال و تنها پس از اطمينان از نتيجه مطالعات اعلام عمومي شود. همين نگراني از کسب نکردن اعتماد عمومي و خطرات بالقوه بسياري از يافته هاي پزشکي است که به شکل گرفتن نهادهاي بين المللي منجر شد تا نتيجه برخي تحقيقات تنها با تاييد آنها منتشر شود تا مردم نگراني از آن روش پيدا نکنند. گاهي زماني که صرف تاييد يک کشف دارويي در يک رشته در اين نهادهاي معتبر بين المللي مي شود ، بيش از زماني است که صرف تحقيق براي کشف آن دارو شده است.
اما اين قانون بازي علم است. اگر آن را بپذيريم مي توانيم انتظار اعتماد مردم و استقبال از سرمايه گذاري هاي کلان در اين حوزه ها را داشته باشيم و از سوي ديگر ، استقبال مراجع علمي جهاني را در اين خصوص جلب کنيم کما اين که مراکزي چون رويان توانسته اند چنين کنند. اما اگر اين قوانين و تاييدهاي بين المللي را نپذيريم ، نه تنها بين مردم اعتمادي نخواهيم يافت ، بلکه جامعه علمي جهاني نيز از ما سلب اعتماد خواهد کرد. بويژه اين که اين جامعه هميشه فراتر از ملاحظات سياسي به جهان مي نگرد و مرزهاي معمول بين اين طايفه کمتر معني دارد و اگر نسبت به کارايي علمي نهادي مطمئن شود ، فراتر از هر مصوبه و يا ممنوعيت به گسترش ارتباطات خود مي پردازد و اگر بي اعتماد شود ، هيچ توصيه اي هم نمي تواند باعث همکاري اين نخبگان شود.
ايرانيان در سالهاي اخير نشان داده اند مي توانند در بسياري از حوزه هاي علمي روز جهان سخني قابل اعتماد بگويند و اين ارزش بزرگي است که بايد در حفظ آن کوشيد. اعتبار علمي هر جامعه اي ذره ذره جمع مي شود ؛ اما مي تواند يکباره از دست رود و بر همه ماست که قدر اين ميراث را بدانيم و براي افزايش اعتبار آن بکوشيم.

نویسنده : پوریا ناظمی : ٦:٢٩ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٥/۱۱/۱٤
Comments نظرات () لینک دائم